«سينماي ايران، نگاهي ديگر»

مديرعامل بنياد سينمايي فارابي با ابراز اميدواري از اينکه اين بنياد زنجيره توليد، اکران، جشنواره، فعاليت‌هاي بين‌المللي و ارتقاي فناوري در حوزه توليد سينماي کودک و نوجوان را با همراهي بخش خصوصي به نحو مطلوب مديريت و راهبري کند، از برنامه‌هاي فارابي براي نظام‌مند شدن دريافت‌ وام و تعيين تکليف بدهي تهيه‌کنندگان سينما خبر داد. عليرضا تابش در برنامه «شهر فرنگ - شبکه خبر» درباره برخي مسائل مربوط به بنياد سينمايي فارابي از جمله شوراي سياست‌گذاري سينماي کودک که قائم مقام بنياد متولي اين حوزه است، طلب‌هاي مالي فارابي، تجديد ساختار اين بنياد، نحوه فعاليت صندوق اعتباري هنر در پرداخت وام‌ها و نيز برنامه‌هاي جشنواره فيلم فجر اظهار نظر کرده است. سينماي ايران از ايده‌ال‌هاي فرهنگي‌اش فاصله دارد؟ او در پاسخ به اين سوال که آيا سينماي کشور از ايده آل‌هاي فرهنگي که مد نظر است فاصله دارد؟ گفت: اين نکته پرسشي است که همه ما بايد در حوزه کاري خود و از ميزان رضايت مديران و دست اندرکاران فرهنگي از حوزه‌اي که مشغول به کار هستند، بپرسيم. سينما دستاوردهاي عظيمي در طي ? دهه اخير و پس از انقلاب اسلامي براي کشور و مردم ما در عرصه‌هاي داخلي و خارجي داشته است. به طوري که طي اين سال‌ها سينما با هويت ملي ما عجين شده است، اما اگر بخواهيم اين هنر صنعت را به درستي تحليل کنيم مي بينيم که در کنار توفيقاتش، کمبودها و نقايصي در روندهاي اجرايي و در تعامل با بخش خصوصي وجود دارد، در توسعه بازارهاي سينمايي در داخل و خارج و هم از بعد فرهنگي، کمبودهايي وجود دارد که با گفتگو با اهل فرهنگ و متخصصين اين حوزه و پژوهش بايد به دنبال رفع اين کاستي‌ها و تبديل آن‌ها به فرصت‌ها به وجه احسن باشيم. تابش درخصوص بحث محتوايي در سينما و ضعف‌هاي آن نيز بيان کرد: حرف جدي ما در اين دوره از مديريت سينماي کشور و از شعارهاي اساسي طرح جامع سينما که در سازمان سينمايي کشور تدوين شده است و همه موسسات سينمايي به دنبال تحقق اين برنامه هستند، احيا و ايجاد نهضت توليد محتوا در بسترهاي مختلف سينمايي - اعم از فيلم کوتاه، مستند، سينماي حرفه‌اي، انيميشن، نمايش خانگي و شبکه‌هاي برخط و آنلاين- است که مي‌توانند محتواي سينمايي را توزيع و نشر دهند و در دسترس مخاطبان قرار گيرد. در حوزه تامين محتوا برنامه‌هايي داريم که اميدوارم منجر به توليد آثار ارزشمندتري در سينما شود. فعاليت کارگروه‌هاي تخصصي در فارابي وي اضافه کرد: به همين منظور کارگروههاي تخصصي در بنياد سينمايي فارابي در حوزه‌هاي سينمايي اجتماعي، مقاومت، معناگرا، سينماي کودک و نوجوان و حوزه اقتباس در سينما تشکيل شده و نحوه کار در اين کارگروه‌ها، بحث و بررسي و رسيدن به اولويت هاي اساسي در اين حوزه‌ها است، همچنين نياز مخاطبان در محتواي سينمايي و بصري و صنعت تصوير در کشورمان ارزيابي و تحليل مي شود. کار ديگر در اين کارگروه‌ها تعامل و دعوت از نهادهايي است که به نوعي متولي حمايت از اين گونه سينما هستند مثل سينماي کودک، مقاومت و سعي کرديم از نهادهاي ديگر هم دعوت کنيم تا در اين فرايند با هم فکري و هم نظري، به هم گرايي و هم افزايي برسيم و اولويت‌ها در سينماي حرفه‌اي در چارچوب طرح جامع سينما مشخص شود. برنامه‌ريزي براي سينماي کودک و نوجوان اين مدير فرهنگي که سابقه مشاوره وزير و مديرکلي حوزه وزارتي و مديرکلي روابط عمومي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و همچنين عضويت در شوراي سياستگذاري جشنواره فيلم فجر را هم دارد، درباره تشکيل کارگروه‌هاي جديد و عملکرد شوراي راهبري و سياستگذاري سينماي کودک و نوجوان که از سه سال گذشته تشکيل شد، گفت: شوراي راهبري و سياستگذاري سينماي کودک و نوجوان تقريبا سه سال پيش با حکم رياست وقت سازمان سينمايي تشکيل شد که جمعي از فعالان سينماي کودک و مديرعامل فارابي يکي از اعضاي آن شورا بودند. به نظرم يکي از دستاوردهاي آن شورا، برخي از تصميمات و کارهايي بود که فهرست شد تا حسب تجربه، آن اقدامات دوباره در سينماي کودک انجام نشود. براي مثال يکي از آن تصميمات، توليد فيلم به بهانه برگزاري جشنواره فيلم‌هاي کودکان و نوجوان بود و در اين شورا تصميم گرفته شد تا با عجله و به بهانه جشنواره با بودجه فارابي فيلم ساخته نشود و در عوض، به نيازهاي مخاطب توجه بشود و اقدامات ديگري که به لحاظ مضمون، محتوا و تکنولوژي در سينماي کودک اتفاق افتاد يا مشخص شدن ميزان حمايت‌هاي بنياد سينمايي فارابي از آثاري که در ژانر سينماي کودک و نوجوان توليد مي‌شود. تابش ادامه داد: نکته ديگر تمرکز بر سياستگذاري جشنواره بين‌المللي کودکان و نوجوانان بود. همچنين طراحي و برگزاري نخستين دوره المپياد فيلمسازي نوجوانان، ثمره آن دوره است. همين طور تدوين \\"طرح جامع سينماي کودک و نوجوان\\" که بخش‌هايي از آن در حوزه توليد و جشنواره اجرا شد؛ در اين دوره هم اميدواريم که با مسئوليتي که به بنياد سينمايي فارابي سپرده شده است و قائم مقام بنياد فارابي متولي حوزه سينماي کودک و نوجوان شده، ما اين زنجيره توليد، اکران، جشنواره، فعاليت‌هاي بين‌المللي و ارتقاي فناوري در حوزه توليد سينماي کودک و نوجوان را با همراهي بخش خصوصي، به نحو مطلوب مديريت و راهبري کنيم. مديرعامل فارابي افزود: تشکيل اين شورا و ساير شوراهاي تخصصي ضرورتا به اين معني نيست که بخواهيم يک سري کارهاي نمايشي يا فوري انجام بدهيم و صرفا بگوييم کارنامه‌اي داشته‌ايم. خوشبختانه فعاليت‌ها و کارهاي گذشته را آسيب شناسي کرديم. سه سال پيش که آن شورا تشکيل شد بيش از ?? فيلم سينماييِ اکران نشده در ژانر کودک و نوجوان توليد شده بود که مخاطب نداشتند، اکران نشده يا در شبکه نمايش خانگي عرضه نشده بودند. اين فيلم ‌ها محصول مديريت، در دوره اي بود که با عجله براي جشنواره فيلم توليد شده بود. در حالي که حيات طبيعي سينما به گونه‌اي است که کارگردان و تهيه کننده، فيلمنامه نويس و مديران سينمايي با درک نيازهاي زمانه و روز، به توليد آثار سينمايي اهتمام مي کنند نه توليد براي جشنواره. فارابي متولي پرداختن به اقتباس ادبي و سينمايي و تقويت جريان نقد است او درباره اينکه عده‌اي تشکيل اين شوراها را افزايش تصدي گري دولت در حوزه توليد تلقي مي کنند و منتقدان به عنوان آثار سفارشي از آنها ياد کنند، بيان کرد: واقعيت اين است که در همه جاي دنيا، نفسِ سينما در تضاد با سفارش گرفتن نيست. هنر و صنعت سينما در دنيا، هنر و صنعتي است که سفارش داده مي‌شود و متن و محتوا بر اساس سفارش توليد مي‌شود، البته يک موضوع خيلي مهم اينجا وجود دارد که سفارش دهنده چه کسي باشد و سفارش گيرنده چه ويژگي‌ها و تخصص‌هايي داشته باشد. دوم اينکه بنياد سينمايي فارابي مرجعيت فرهنگي سينما را دارد و پشتيباني محتوايي از جريان فرهنگي سينما به عهده بنياد سينمايي فارابي است، هسته‌هاي فکري در حوزه توليد فيلمنامه، پرورش فيلمنامه، تقويت جريان نقد و گفت‌وگوي فرهنگي، اقتباس ادبي و اقتباس سينمايي موضوعات مهمي است که نهادي چون بنياد سينمايي فارابي متولي پرداختن به اين موضوعات است. جريان اصلي سينما در بخش خصوصي است تابش در پاسخ به اينکه آيا اين را رد مي‌کنيد يا تاييد که گفته شود اين يک شکلي از سينماي دولتي است؟ بيان کرد: بستگي به افق برنامه‌هاي بنياد و نوع تصميماتي دارد که در اين شوراها گرفته مي‌شود. اگر تصميمات فارابي صرفا مبتني بر نظر يک فرد باشد، بله اين نقد وارد است ؛ شما مي‌دانيد سينما يک هنر بين رشته‌اي است و متخصصاني از حوزه ادبيات، بين‌الملل، دين، روانشناسي، تاريخ، علوم اجتماعي و ... در شوراها به ما مشورت مي دهند و اولويت‌هاي توليد فيلمنامه و توليد فيلم در ژانرهاي مختلف مشخص مي شود، نقد اشاره شده در مشورت با کارشناسان با تجربه و نخبگان عرصه فرهنگ و هنر مرتفع مي‌شود، اين را هم تاکيد کنم که جريان اصلي توليد در سينما توسط بخش خصوصي انجام مي‌شود و بيش از ?? درصد از توليدات سينمايي ايران به سرمايه‌هاي بخش خصوصي متکي است. سهم فارابي و حوزه هنري در توليد سينماي حرفه‌اي چقدر است؟ او افزود: آن بودجه‌اي هم که نهادهايي مثل فارابي و حوزه‌ هنري و يا ساير نهادهاي فرهنگي در کشور به حمايت از توليد فيلم اختصاص مي دهند، جمعا در جريانِ توليد سينماي حرفه‌اي بين ?? تا ?? درصد از ميزان هزينه‌هاي سينماي حرفه اي است. در اين دوره با چشم اندازي که ترسيم شده \\"حرفه‌اي مداري\\" اصل است و توليدات سينما بايد به سمتي برود که جذاب و متنوع باشد و مخاطب را به سينما بکشاند و استانداردهاي سينمايي در آن رعايت شود. مديرعامل بنياد سينمايي فارابي در پاسخ به صرف بودجه‌هاي تشکيل و برگزاري کارگروه‌ها در بخش توليد گفت: سوال من اين است که اين همه سال که با حمايت فارابي فيلم توليد شد، همين نقد و سوال در خصوص صرف بودجه پيش نيامده بود؟ به هرحال در سينما طي سه چهار دهه گذشته بودجه‌هايي صرف توليد فيلم شده است. به گمان من در بحث توليد، پاشنه آشيل سينما مي‌تواند توجه نکردن به مقوله پژوهش و گفتگوي جدي درباره عناصر فرهنگي در فيلمنامه باشد. اگر ما به توسعه فکري، نوآوري و خلاقيت در هنر قائل هستيم، بايد پيش از توليد، در تقويت و پرورش فيلمنامه يک اثر سينمايي وقت بگذاريم و هزينه کنيم و حتي از فيلمنامه نويسان دعوت کنيم که با آرامش و تامل بيشتري و صرف هزينه در حوزه پژوهش و فيلمنامه (اغلب فيلمنامه نويسان گلايه دارند که به اين حوزه در سينماي کشور کمتر توجه مي‌شود) به تقويت پايه‌هاي توليد فيلم کمک کنند، اگر به توليد محتوا و فيلمنامه در ژانرهاي مختلف، اقتباس و تقويت متن توجه کنيم، به نظرم توليدات سينما غني تر شده و با پختگي بيشتر به سرانجام مي رسد و نهايتا مخاطبان با رضايت بيشتري از سالن سينماها بيرون مي آيند. حضور اعضا در شوراهاي فارابي دائمي نيست تابش در پاسخ به اين نکته که گفته مي شود ترکيب اعضايي که در اين شوراها حضور دارند هم فکر و هم عقيده اند و در نتيجه بحث جدي در بينشان به وجود نمي آيد و ديگر اينکه يک فرد در هر سه شوراي اجتماعي، مقاومت و معناگرا عضويت دارد و همزمان دو سمت ديگر هم در سازمان سينمايي دارد توضيح داد: بناي اوليه بنياد فارابي در تشکيل اين شوراها ارزيابي عملکردمان پس از چند جلسه در اين شوراها است. اگر احساس کنيم که بنا به دلايلي بايد ترکيب شورا تغيير کند حتما اين کار را خواهيم کرد. اينطور نيست که اعضايي که دعوت مي‌شوند و زحمت مي‌کشند و در شوراها عضويت دارند و مشورت مي‌دهند، حضور دايمي و مادام العمر داشته باشند. به گفته وي در تعدادي از شوراها نيز برخي کارشناسان به فراخور موضوع براي يک يا دو جلسه به عنوان ميهمان در شورا دعوت مي‌شوند و براي موضوعات خاصي که در آن جلسه مطرح مي‌شود مشورت مي دهند. همچنين جلسات اين شوراها دو بخش دارد. بخشي درباره چشم انداز آينده، سياست‌ها و اولويت ها توليد اين موضوع سينمايي است و بخشي ديگر فيلمنامه‌هايي است که از شوراهاي ديگر گذشته‌اند و نهايتا فيلمنامه‌ها در آن کارگروه تخصصي مورد بررسي قرار مي گيرند، مديرعامل فارابي و مجموعه فارابي بايد درباره نحوه حمايت از اين آثار تصميم گيري کنند و بهترين مشاوران همين اعضاي کارگروه‌ها هستند. گاه برخي از فيلمنامه‌ها به مشاوراني ارجاع مي‌شود تا با فيلمنامه نويس يا کارگردان فيلم گفتگو کنند که طي چند ماه اخير ? فيلمنامه در حوزه‌هاي معناگرا، اجتماعي و مقاومت‌ براي پرورش فيلمنامه به مشاور ارجاع شده و نهايتا آن محصولي توليد مي‌شود که فيلمنامه اش پرورش يافته باشد و متن غناي بيشتري پيدا کند. شيوه‌هاي حمايتي فارابي از توليد فيلم او در بخشي ديگر از اين گفت‌وگوي تلويزيوني در برنامه شبکه خبر در پاسخ به نحوه اعطاي وام که برخي بنياد سينمايي فارابي را متهم به بي عدالتي و تبعيض کرده اند يا فيلمنامه‌شان رد شده توضيح داد: اول اينکه طبق اساسنامه بنياد، بنياد سينمايي فارابي حامي و پشتيبان سينماي ملي کشورمان است. فارابي نهادي است که از بدو تاسيس و در ادوار مختلف تمام تلاشش اين بوده جريان فيلمسازي در کشور را حمايت کند و در کنار پروژه‌هاي مطرح و مهم سينما نام و برند فارابي حضور داشته و دارد. شيوه‌هاي حمايتي طبق معمول و مرسوم سه شکل بوده، \\"اختصاص وام\\" يا \\"مشارکت در توليد\\" و شکل سوم \\"تامين تمام هزينه توليد يک فيلم توسط بنياد\\". طي ?-? سال گذشته بنياد سينمايي فارابي در صددرصد بودجه يک فيلم را تامين نکرده و پروژه‌اي نداشته، آخرين پروژه فيلم «چ» شهيد چمران بوده است. تابش توضيح داد: در اين دوره فيلم‌ها به صورت مشارکتي حمايت شدند مثل \\"ويلايي ها\\"، \\"ماجراي نيمروز\\" و دهها فيلم ديگر که بنياد سينمايي فارابي همت کرده و در توليد آن‌ها نقش داشته است، اينها فيلم‌هايي بوده که مشارکتي بوده و درصدي از سهم هزينه توليد آنها را بنياد تامين کرده است. همچنين گرايش بنياد در طي اين سالها به پرداخت وام به پروژه‌هاي سينمايي بوده است. کارگروهي را براي رسيدگي به پرونده‌هاي مالي تهيه کنندگاني که وام از بنياد مي‌گيرند تشکيل داده‌ايم. اگر فيلمنامه‌اي تصويب شود و به مرحله اعطاي وام يا مشارکت برسد، اولين کار در شوراي توليد، رسيدگي به حساب مالي تهيه کننده فيلم در ادوار گذشته است. طلب‌هاي فارابي از تهيه‌کنندگان سينما او با بيان اينکه «ميزان طلب هاي بنياد از تهيه کنندگان متفاوت است»، ادامه داد: از سال ?? تا امروز پرونده‌هايي وجود دارد. هيات امناي بنياد، تعيين تکليف بدهي‌هاي تهيه کنندگان را جزو تکاليف بنياد قرار داده که تا پايان سال جاري بايد اين اقدام انجام شود. اين فهرست تهيه شده و برخي از تهيه کنندگان که فيلمشان در اکران موفق بوده مي آيند و مي‌توانند اقساط بدهي خود را بازپرداخت کنند و وام بنياد را پس مي‌دهند، اما در مواردي که توان بازپرداخت وام را نداشته اند، شيوه کار در سالهاي گذشته اين بوده که در تعامل با فيلمسازان برخي از حقوق فيلمها به جاي بازپرداخت وام، تهاتر مي‌شده است. يا بخشي از آن پول را تهيه کننده و فيلمساز به صندوق فارابي بر ميگرداندند. شيوه‌هاي حمايتي فارابي بايد متحول شود وي خاطرنشان کرد: حقيقتا اين شيوه وام دادن، متناسب با شرايط اقتصادي سينماي امروز ايران نيست. ما در يک دوره گذار در سينماي کشور به سر مي بريم. طي اين سالها سينماي ما از آنالوگ به ديجيتال رسيده است، هم در روند توليد و نمايش پوست اندازي انجام شده، هم شيوه‌هاي حمايت و تامين مالي در سينماي ايران بايد متحول شود. او افزود: از طرفي سينماي ايران هنوز صنعتي نشده است و سينما اين رنج را مي برد که نمي‌تواند حوزه‌هاي جديد تري را در بازار داخلي و خارجي تجربه کند. تلاش و همت سازمان سينمايي اين بوده که يک ستاد اقتصادي را در بنياد سينمايي فارابي تشکيل داده به منظور اينکه شيوه‌هاي نوين تامين مالي و سرمايه گذاري براي سينما را به عنوان فرصت هاي جديد ايجاد کنيم. تا حالا فرصت‌هاي قبلي بوده که تهيه کنندگان از آن استفاده مي‌کردند. اما چون روندها در دنيا و ايران در حال تغيير است، و ما در يک دوران گذار هستيم، ناگزير بايد شيوه‌هايي که در جهان و کشورهايي که صاحب صنعت سينما هستند را تجربه کنيم، ضعفها و قوت‌هايش را بررسي کنيم، و نهايتا متناسب با سيستم اقتصادي کشورمان بياييم و تعريف مجددي از حمايت و اختصاص وام داشته باشيم. خوشبختانه در ستاد اقتصادي سينما برخي از اين روندها مطرح و پيگيري شده است.