عبدالله باکيده؛ سوته‌دلي براي تمام فصول

اميرشهاب رضويان اولين کسي بود که به دعوت مجري برنامه روي صحنه آمد. او گفت: عبدالله باکيده سينماگر خوبي از همدان هست و هميشه افتخار ما بوده‌ است. زماني که من شروع به کار فيلمسازي کردم نوجوان بودم و در کتابي که بخش سينمايي وزارت فرهنگ و هنر چاپ کرده بود مشخصاتي از فيلم کوتاه زيارت ساخته عبدالله باکيده در سينماي آزاد همدان را ديدم. اين براي من سوال ايجاد کرد که عبدالله باکيده چه کسي است؟ بعد از اين موضوع من بارها با او برخورد داشتم. او در ادامه با اشاره به خاطراتي از همسايگي با عبدالله باکيده افزود: ما خاطرات خوبي در آن خانه داشتيم و هميشه عاشق اين بودم که عبدالله باکيده قصه‌هاي آن خانه را براي من تفسير کند. عبدالله قشنگ قصه مي‌گويد و بيان خوب و شيريني دارد آن دوسال سکونت ما در آن خانه با همسايگي او بسيار لذت‌بخش بود. رضويان اضافه کرد: شکل گيري فيلمسازي در همدان وامدار عبدالله باکيده است که فيلم ساختن را دوست داشت و به تهران آمد و شعبه‌اي از سينماي آزاد را راه انداخت و خودجوش آغاز به فيلم ساختن کرد. اين تشکيلات وجود داشت و بعد ما که يک نسل بعد بوديم، آمديم و و فيلمساز شديم. در بسياري از مواقع آدم‌ها نمي‌دانند همت‌هايي که مي‌کنند راه را براي نسل بعد باز مي‌کند. عبدالله باکيده سينماي آزاد همدان را ساخت و هنوز ياد و خاطره او در آنجا هست. در سال 64 هم زماني که مي‌خواستم به مناطق جنگي بروم عبدالله باکيده تجهيزات فيلمبرداري در اختيار من گذاشت که تصاوير خوبي هم گرفتم که اين هم ديگر لطف ايشان به من بود.

در ادامه محسن امير يوسفي؛ رييس کانون کارگردانان عنوان کرد: فيلم کوتاه زيارت ساخته عبدالله باکيده همچنان يکي از الگوها در حوزه فيلم کوتاه است. شروع کار ايشان از سينماي آزاد بود و هنوز همين نگاه مستقل و متفاوت در فيلم‌هاي او وجود دارد. برگزاري اين مراسمات با عنوان بزرگداشت و به معني پايان کار يک فيلمساز و يا تجليل از او براي يک عمر فعاليت نيست بلکه اميدواريم شروعي بر ادامه فعاليت فيلمسازان از جمله عبدالله باکيده باشد. برگزاري اين مراسم براي دو هفته قبل برنامه‌ريزي شده بود اما به اسرار خود ايشان و به دليل اتفاقاتي که در آبان‌ماه افتاد با تاخير برگزار شد.

علي سبزواري ديگر کارگردان حاضر در اين مراسم گفت: اولين همکاري من با عبدالله باکيده در سال 60 و در فيلم «ديده‌بان» حاتمي‌کيا بود. باکيده در آن فيلم مدير توليد بود و من تازه تحصيلاتم به اتمام رسيده بود و با روحيه‌اي دانشجويي و روشن‌فکري دهه شصت آغاز به کار کرده بودم. چيزهايي که در آن فيلم و در همکاري با عبدالله باکيده مي‌ديدم براي من جالب و جذاب بود و در بسياري از فيلم‌هايي که بعدها کار کردم نظير آن را کمتر ديدم. ويژگي بسيار بارز او اين بود که فيلمسازي را در چنبره توليد نمي‌ديد و همواره توليد را در کنار کيفيت فيلم مي‌ديد. در آن زمان براي کساني که کار توليد مي‌کردند بيشتر بخش اجرايي و توليدي و مالي حائز اهميت بود درحالي که توليدي که در خدمت فرهنگ و کيفيت فيلم بود مي‌توانست فيلم خوبي باشد. عبدالله باکيده چون از سينماي آزاد آمده بود و تحصيلات آکادميک و تجربيات بسياري داشت اين بخش را طوري تنظيم مي‌کرد که توليد درکنار کارگردان باشد. درواقع کار توليد بازوي کارگردان بود. اين موضوع چيزي بود که من از ايشان آموختم و تلاش کردم بعدها از اين آموخته استفاده کنم. مورد ديگر درمورد عبدالله باکيده کارگرداني او است. پيش از اينکه به گروه فيلمسازي «پوتين» اضافه شوم دستيار تدوين مهرزاد مينويي در فيلم ديگري بودم. در آن مدت نکات بسياري از او ياد گرفتم. نکته جالب اين بود که بعد از کار در فيلم «پوتين» متوجه شدم اين بود که بسياري از آموخته‌هاي من از مهرزاد مينويي که در فيلم‌هاي ديگر اجرا نمي‌شد، در اين فيلم رعايت شده بود. از ديگر ويژگي‌هاي باکيده توجه به جزييات به معناي دست گذاشتن روي چيزهايي است که تماشاگر دوست دارد ببيند، است. فيلم «پوتين» با وجود اينکه سال 69 ساخته شده است اما کار قرص و محکمي است و نقص‌هايي که فيلم‌هاي دهه شصت دچارش بودند مانند عدم توانايي در قصه‌گويي را ندارد و شعارزده نيست. شايد بهتر بود توجه ويژه‌تري در آن سال‌ها به فيلم مي‌شد.

ناصر غلامرضايي نيز با ابراز خوشحالي از اختصاص شبي براي سينماي آزاد و اشاره به دوستي خود با عبدالله باکيده به مدت پنج دهه، درباره اين کارگردان گفت: عبدالله باکيده مانند يک برادر بزرگ براي من عزيز است. اگر قرار باشد ميان صدها فيلمي که در سينماي آزاد ساخته شده است پنجاه فيلم را انتخاب کنيم به طور حتم يک يا دو فيلم از عبدالله باکيده در آن حضور دارد. من فيلم «چاقو» را انتخاب مي‌کنم که متاسفانه در دسترس نيست و در خارج از کشور گم شده است و يا فيلم «زيارت» که متاسفانه فرصت نمايش مجدد اين آثار از ما دريغ شد. البته خبرهاي خوبي مبني بر پيدا شدن اين فيلم‌ها وجود دارد. باکيده فيلمسازي است که هيچ گاه فيلم خود را نساخت. او طرح‌هاي بکر و درجه اولي داشت و زماني که با هم بوديم آن طرح‌ها را با من درميان مي‌گذاشت. باکيده خود از دلشدگان و سوته‌دلان سينماي ايران است چراکه فيلم‌هاي خود را نساخت. او ادامه داد: ما و فيلمسازان هم نسلمان محو نشديم بلکه نيمکت‌نشين شده‌ايم و نظاره‌گر نسل‌هاي بعد هستيم که راه ما را ادامه مي‌دهند. عبدالله باکيده خود را وقف سينماي ايران کرد و در فيلم‌هاي زيادي به عنوان مدير توليد، طراح صحنه و لباس و غيره حضور داشت و کمتر فيلم خود را ساخت. اگر بخواهم در يک جمله او را تعريف کنم مي‌گويم، مردي براي تمام فصول و يار و ياور تمام همراهان سينماي آزاد و حرفه‌اي.

در ادامه مجيد قاري‌زاده به روي صحنه آمد و به بيان خاطراتي از عبدالله باکيده پرداخت: آشنايي من و باکيده مربوط به جشنواره‌اي در شيراز است که او در آن رويداد حسي مديريتي داشت ودور هم فيلم‌ها را مي‌ديديم و نقد مي‌کرديم و از طرح‌هاي آينده حرف مي‌زديم. درواقع خود دانشگاه بزرگي براي ما بود. هنوز هم اين حس ميان ما وجود دارد و فيلمنامه‌ها را با همان حس براي هم تعريف مي‌کنيم. باکيده بعد از انقلاب پذيرفت که مدير توليد فيلم «سرزمين آرزوها»ي من باشد. او هميشه همراه کارگردان بود. کارهايي که کارگرداني کرد هم کارهاي خوبي بودند. فيلم «پوتين» او هم يکي از فيلم‌هاي خوب اوست. باکيده به دنبال سوپراستار نمي‌رود و به گونه‌اي قصه را تعريف مي‌کند که مخاطب را با خود همراه کند. فيلم‌هايي که فيلمسازان هم نسل ما مانند عبدالله باکيده ساختند، پلان‌هاي به ياد ماندني دارد.

عبدالله باکيده آخرين سخنراني بود که به روي صحنه آمد و ضمن تشکر از برگزار کنندگان اين شب بيان کرد: مدتي قبل که کانون کارگردانان و دوستان ديگر درخواست برگزاري اين شب را داشتند، من از آن‌ها خواهش کردم تا اجازه دهيد لبخند به لب مردم بازگردد و سپس اين جلسه را برگزار کنيم. فکر مي‌کنم افراد ديگري بودند که از من براي برگزاري اين شب سزاوارتر هستند. ما همه عاشق سينما هستيم و شايد نتوانيم فيلم‌هاي خود را بنا به دلايلي بسازيم اما زماني که انقلاب شد من با تمام تجربه‌هاي گذشته خودم و همراه مهندس بهشتي و ديگر دوستان تلاش کرديم تا ماشين سينما که توقف کرده بود را به حرکت بياندازيم. به اين صورت بود که اولين قدم‌هاي آموزشي سينما را برداشتيم. او با اشاره رفاقت‌ها در سينما گفت: ما هيچ گاه به کار يک ديگر حسادت نکرديم. اگر براي ساخت يک فيلم کمکي از دستمان بر مي‌آمد براي هم انجام مي‌داديم. سينما رفاقت‌هاي ما را به هم گره مي‌زد. من درکارهايي که مدير توليد بودم به اين فکر مي‌کردم که چگونه فيلم اثري شاخص شود. باکيده تاکيد کرد: در سينماي دفاع مقدس نيز من و رسول ملاقلي‌پور هميشه قدم‌هاي اول را برداشتيم. نه اينکه بخواهم پز فيلم جنگي و پروپاگانداي آن‌روزها را بدهم بلکه اعتقاد به اين داشتم که فيلم خوب ساخته شود. فيلم پوتين هم اثري است که صحنه‌هاي واقعي از خرم‌شهر و آبادان و جزيره مينو را ثبت کرده است. او افزود: از کانون کارگردانان خواهش مي‌کنم که از بزرگان سينما حتي آن‌هايي که پيش از انقلاب بودند، ياد کند. همانند ساموئل خاکچيان که دکوپاژ را به سينما آموخت و بسياري ديگر که بايد از آن‌ها تجليل کرد. من از بخش خصوصي آمده‌ام. اگر گرايش اکشن در فيلم هست به اين دليل است که زماني که شخصي در موضوعي ملي سرمايه‌گذاري مي‌کند بايد کمکش کرد و جوري فيلم ساخت که ضرر نکند و من اين کار را کردم هرچند دوست داشتم پوتين فقط يک جفت پوتين باقي مانده در پاي يکسري آدم باشد. اميدوارم تمام کساني که فيلم مي‌سازند مورد تقدير جامعه فرهنگي و مردمي ما قرار بگيرند چراکه سينما صنعتي سخت و گران است.

در ادامه برگزاري شب کارگردانان ايران لوح تقدير و هدايايي از سوي صندوق اعتباري هنر، بنياد سينمايي فارابي و هيئت مديره کانون کارگردانان سينما به عبدالله باکيده اهدا و از تمبر ويژه او رونمايي شد.

باکيده پس از دريافت جايزه روي سن اعلام کرد مصمم است در ادامه فعاليت سينمايي خود، از فيلمسازان فيلم اولي حمايت کند. پايان بخش اين مراسم، اکران فيلم پوتين ساخته عبدالله باکيده بود.