عليرضا تابش: حاصلخيزي سرزمين صنعت تصوير کودک و نوجوان براي اهالي کسب و کار

اگر اجازه دهيد، گفتگويمان را با اين پرسش آغاز کنيم: تعريف شما از سي و دومين دوره جشنواره فيلم کودک و نوجوان چيست؟ اين جشنواره چه بود و چه کمکي به سينماي کودک ايران کرد؟ سلام و ممنون از اينکه به همين سرعت به سراغ موضوع اصلي رفتيد، پس من هم با همين سرعت و صراحت پاسخ شما را مي‏دهم: جشنواره سي و دوم، تلاش کرد آينه راست‏ نماي وضعيت و بضاعت سينماي کودک و نوجوان باشد، و به گمانم مهم‏ترين کمکي هم که به اين سينما کرد، همين بود که پس از چندين دوره‏ تصويري بدون روتوش از اين سينما ارائه کرد، و البته تلاش کرد آن را در بستر اصليش، يعني صنعت تصوير کودک و نوجوان معنا کند.

کمي توضيح شايد بد نباشد حتما، البته نمي‏دانم اين موضوع تا چه حد با رسانه‏ شما همخواني داشته باشد، به همين دليل هم تلاش مي‏کنم خيلي خلاصه بگويم: سينماي کودک، به دليل آنکه سالها از سوي دولت حمايت مي‏شد، و نيز اين جشنواره به اين دليل که تلاش مي‏شد از حيثيت و آبروي اين سينما حراست کند، دچار تغيير شکل و تنفس مصنوعي شده بود. ما با پديده‏ فيلمسازان آرشيوي و فيلم‌هاي سفارشي در جشنواره روبرو بوديم، در برخي دوره‌هاي دورتر حتي گاهي بيش از ?? درصد از فيلم‌هاي جشنواره فيلم کودک، از پيش و صرفاً براي جشنواره به فيلمسازان سفارش داده شده بودند، و بلافاصله پس از جشنواره هم در آرشيوها جاي مي‏گرفتند. اما در دوران جديد سازمان سينمايي، اين سياست کنار گذاشته شد، و تلاش شد ظرفيت واقعي سينماي کودک، و نسبتش با صنعت تصوير کودک و نوجوان احيا شود. براي مشاهده نتايج اين سياست، طبيعتاً بيش از يک سال لازم بود، و به همين دليل هم دوره‏ سي‏ و دوم جشنواره، تبديل به آينه‏ سراسرنمايي شد، که ظرفيت‌هاي واقعي اين حوزه را به مخاطبانش نشان دهد، و ما نيز تلاش کرديم کمترين دخل و تصوري در اين تصوير نداشته باشيم، تا تبديل به مرجعي شود براي ارزيابي وضعيت اين سينما در سال‌هاي آينده و البته تصوير موجود، روشنگر نکات پنهان مانده فراواني شد.

آيا در اين روشنگري، نکاتي هم وجود داشت که براي مخاطبان رسانه ‏ما و در حوزه کسب و کار جالب باشد؟ بله! قطعاً! شايد بزرگترين يافته‏اي که ما در اين جشنواره به آن دست يافتيم، در همين حوزه بود و آن اينکه، سرزمين صنعت تصوير کودک و نوجوان، براي اهالي کسب و کار مي‏تواند سرزميني حاصلخيز و پربرکت باشد. ما در اين دوره از جشنواره، براي نخستين بار خدماتي را تعريف کرديم که مي‏ توانست ارزش کسب و کاري سينماي کودک و نوجوان را ارزيابي کند، از تاسيس و راه ‏اندازيِ ويديو لايبرري، و ايجاد امکان گسترش صادرات صنعت تصوير، تا آناليز اقتصادي فيلم هاي راه ‏يافته به بخش مسابقه ‏ملي و راه اندازي بخش وب‏سري به عنوان جوان‏ترين عضو خانواده‏ صنعت تصوير در کودک و نوجوان، همه در اين راستا طراحي شدند که فعالان حوزه‏ کسب و کارهاي نوظهور و صاحبان سرمايه را متوجه ويژگي هاي منحصر به فرد صنعت تصوير کودک و نوجوان کنند، و بازخوردهايي که پس از جشنواره به ما مي‏رسد، نشان مي‏دهد اهالي اين حوزه پيام جشنواره را دريافت کرده ‏اند.

بله! پيش از اين هم، نگاهي به آمار استفاده‏ کودکان و نوجوانان از محصولات تصويري ديجيتال، اين واقعيت را نشان مي‏داد، اما آيا بدنه ‏سينماي کودک و نوجوان هم، در اين مورد با شما هم‏ عقيده‏ هستند؟ آيا آنها هم اين پيام را شنيده‌‏اند؟ حقيقت اين است که نمي‏توان از يک کل واحد به اسم بدنه‏ي سينماي کودک و نوجوان سخن گفت، در ميان سينماگران کودک و نوجوان، صداها و سلايق مختلفي وجود دارد، که هريک در برخورد با اين واقعيت تازه، رويکرد خود را داشته ‏اند. اما برآورد کلي ما اين است که سينماگران و اهالي صنعت تصوير در اين حوزه، خود نيز به اين نتيجه رسيده‏اند که سينماي کودک و نوجوان نياز به پوست ‏اندازي دارد، و دوران ارتزاق از اموال عمومي، و ساخت فيلم‌هاي بدون مخاطب و آرشيوي گذشته است. همينکه در ميان هفت فيلم راه يافته به بخش مسابقه، تنها يک فيلم با مشارکت (و نه سرمايه‌گذاري کامل) بنياد سينمايي فارابي ساخته شده بود، و بيش از ?? اثر به بخش وب‏ سري دبيرخانه جشنواره ارسال شدند، نشان مي‏دهد که دست‏کم بخشي از بدنه به اين واقعيت آگاه شده‏اند.

اما صداهاي مخالفي هم شنيده مي‌‏شود… قطعاً همينطور است و انتظار ديگري هم نمي‏توان داشت. بخشي از سينماگران کودک و نوجوان ما، متاسفانه در سنت قبلي رشد کرده‏اند و ديگر انتظار تغيير از آنها داشتن، دست کم به اين زودي ممکن نيست. فيلمسازي که بيست سال است فيلم موفقي نساخته و عادت کرده است يک ماه مانده به جشنواره، از نهادهايي مثل بنياد سينمايي فارابي، پول ساخت فيلمي را بگيرد، و با نيمي از اين بودجه فيلمش را بسازد و آرشيو کند، طبيعي است که با اين روند مخالف خواهد بود. اما اين جريان، امروزه ديگر چندان در اکثريت نيستند، بلکه روز به روز بيشتر به حاشيه مي‏روند و جاي آنها را کساني مي‏گيرند که هم از کودکان و نوجوانان امروز شناخت بهتري دارند و هم مي‏دانند سينما يک هنر-صنعت است که همانقدر که وجه هنري دارد، وجه صنعتي هم دارد و نمي‏تواند فعاليتي ضررده باشد.

و اين سود يا عدم ضرر چگونه ممکن است؟ ببينيد، بازار صنعت تصوير کودک و نوجوان، بازاري با بيش از ?? ميليون کاربر است، کاربراني که به شدت به استفاده از محصولات فرهنگي تمايل دارند. آمار ميزان استفاده کودکان و نوجوانان از محتواي ويديويي آنلاين يا آفلاين، حجم استفاده اين نسل از بازي‌هاي ويديويي، اعم از بازي‌هاي کنسولي و موبايلي، و اقبال عظيم اين نسل از موسيقي، به خوبي نشان مي‏دهد چه فرصت طلايي و کم‏نظيري از منظر اقتصادي پيش روي ماست. جامعه سينماگران ما نيز، بايد پوست ‏اندازي خود را تکميل کنند و سوار همين قطار شوند تا از مخاطب خود دور نيفتند، نمي‏توان با بيانيه صادر کردن و پافشاري بر باورها و انتظارات کهنه سه دهه پيش، رويا بافت و از اموال عمومي ارتزاق کرد، خواه به صورت فردي، و خواه به صورت نهادي، دوران استفاده نادرست از اعتبار نهادهاي عمومي يا دولتي، براي حيات مصنوعي سينماي کودک و نوجوان گذشته است. امروز، دوران کساني است که مي‏توانند با سينما در دل کودکان و نوجوانان جاي گيرند و به زندگي روزمره آنها وارد شوند. تلاشهايي هم در اين زمينه صورت گرفته‏اند، ما فيلمسازاني داريم که ديگر به آثار خود، همچون يک فيلم منفرد و مستقل نمي‏نگرند و از ابتدا در قالب‏ دو يا سه‏گانه به آثار خود مي‏انديشند، و البته به نسبت در بازار هم موفق بوده‏اند، اگرچه گاهي شايد در جشنواره‏ ها چندان مورد اقبال هم قرار نگرفته باشند يا از سوي هم ‏صنفانشان سخن درشت شنيده باشند، اما از مسير درست خود انصراف نداده‏اند. اين دست شيوه‌ها، و ايجاد ارتباط ميان سينما، و ديگر ارکان صنعت تصوير، و صنايع مجاوري همچون موسيقي، بازي و اسباب‏بازي و کتاب است که مي‏‌تواند سودآوري در اين حوزه‏ را تضمين کند و همچون همه دنيا سينماي کودک و نوجوان را به جايگاه اصلي خود، که راس هرم خلق ثروت در صنعت تصوير است بازگرداند.

اما عملاً چنين اتفاقي هنوز نيفتاده است… اما مي‏توان نشانه‏هاي آن را به خوبي ديد، البته هنوز مفاهيم بنيادين اين نوع نگاه در بين سينماگران نهادينه و رايج نشده است. بخشي از سينماگران ما، حتي تهيه‏ کنندگانمان، مفاهيم بنياديني همچون برنامه کسب و کار، برنامه مالي، يا سيکل بازگشت سرمايه را نمي‏شناسند، و با مفاهيم اصلي کارآفريني همچون فرآيند توسعه و منتورينگ ايده، مراکز شتابدهي و نوآوري، کار گروهي و توسعه‏ي کسب و کار بيگانه ‏اند. شايد برايتان جالب باشد بدانيد هنوز برخي در سينماي کودک و نوجوان، فيلمنامه را واحد اصلي ساخت فيلم مي‏دانند و نگارش فيلمنامه را هم فعاليت فردي مي‏دانند و تن به کار گروهي و حضور گروه ‏هاي خلاق در کنار خود نمي‏دهند. اما سياستهاي جديد سازمان سينمايي، و نيز رويکردهاي شخص مدير اين سازمان، و نيز به تبع آن سياستهاي بنياد سينمايي فارابي، آشکار و واضح است. ما در کنار حمايت از اکران فيلمهاي کودک، حمايت از نهادهاي مدني اين حوزه و بها دادن به تجربه‏ ي پيشکسوتان، به هيچ رو به دنبال بازگشت به گذشته، خواه دهه‏ هاي شصت و هفتاد شمسي و خواه پيش يا پس از آن نيستيم. سياست شفاف‏سازي سازمان سينمايي، عملاً امکان پستونشيني و سرمايه‏ گذاري بر روي پروژه‏ هاي از پيش شکست خورده را از ما و ديگران گرفته است و به همين دليل هم، جامعه‏ سينماي کودک و نوجوان، به تدريج به اين سمت حرکت خواهند کرد و البته در اين حوزه نيازمند کمک و مشورت متخصصان و اهالي کسب و کارهاي نوين و کارآفريني هم خواهيم بود.

اهالي کسب و کارهاي نو، در اين ميان چه کمکي مي‏توانند بکنند؟ انتظاري که ما از اين عزيزان داريم، کمک به ترويج رويکردهاي نو و نگاه‏ هاي تازه در ميان سينماگران کودک و نوجوان است. از سوي ديگر، اين زمين حاصلخيز نياز به معرفي و سرمايه ‏گذاري دارد، ما در حال تلاش براي گشايش مسير ورود آثار سينمايي به فرابورس و جذب سرمايه ‏هاي سرگردان در بازار سرمايه هستيم، اما در کنار آن از حضور کارآفرينان و صاحبان سرمايه‏ هاي مستقل در چارچوب قانون و اصول سياست شفاف‏سازي در صنعت تصوير کودک و نوجوان حمايت مي‏کنيم. اين کاري است که از اهالي کسب و کارهاي نو برمي ‏آيد و ما مشتاق به همکاري در اين حوزه ‏ها هستيم و خواهيم بود.

ممنون از وقتي که در اختيارمان گذاشتيد، اگر سخني باقيمانده است بفرماييد. من هم ممنونم از توجهي که به سينما، به ويژه سينما و صنعت تصوير کودک و نوجوان داشته ‏ايد. به عنوان سخن پاياني، مي‏توانم اين را بگويم که اين حوزه، يکي از بالاترين نرخ‏هاي رشد را در صنايع نرم و هويت‏ساز کشور دارد، و به همين دليل نيز مي‏توانم با اطمينان خاطر، از صاحبان کسب و کار و سرمايه دعوت کنم، به اين حوزه ورود کنند و بخشي از تمرکز خود را به آن اختصاص دهند، بنياد سينمايي فارابي نيز، به عنوان بخشي از سازمان سينمايي کشور، تا حد ممکن و پيش‏بيني شده در قانون، در کنار آنان حضور خواهد داشت. خبرنگار: شايلي قرائي/ منبع: روزنامه کسب و کار، چهارشنبه 20 شهريور، شماره 1725