عليرضا تابش: سهم سينماي ايران از بازار جهاني ناچيز است

مدير عامل بنياد فارابي گفت: به عنوان سينمايي در حال توسعه نتوانسته ايم با سينماي تجاري رقابت کنيم و به همين دليل از بازار جهاني سهم ناچيزي به دست آورده ايم. عليرضا تابش در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگي ايرنا جهاني شدن سينماي ايران را يک جهش دانست که براي آن برنامه ريزي نشده بود اما مي‌توان آن را يک فرصت تلقي کرد و با برنامه ريزي مناسب بهره کاملي از آن براي رساندن سينماي خود به جايگاه ويژه اي در جهان برد. تابش در مصاحبه با ايرنا درباره دلايل و آسيب‌هايي که مانع جهاني شدن سينماي ايران شده را بررسي و راه کارهايي ارائه کرد. وي گفت: به گمان من سينماي ايران در بستري رقابت مي‌کند که ورود سينماهاي نوپا و افزايش تخصص‌گرايي در سينما، ميزان پيچيدگي و رقابت پذيري در سينما را تحت تاثير خود قرار داده است؛ ما در ايران تاکنون در قالب سينماهاي کشورهاي در حال توسعه حرکت کرده‌ايم و ادعاي سينماي هم تراز سينماهاي بزرگ جهان مشخصا سينماي سلطه را نداريم بلکه بيشتر در سطح سينماهاي کشورهاي در حال توسعه حرکت مي‌کنيم و به همين دليل تاکنون نتوانسته ايم به عنوان يک سينماي ملي با جريان مسلط سينماي تجاري رقابت کنيم و فقط به تعداد محدودي از فيلم‌هاي فرهنگي و هنري خود در سطح جهاني اتکا کرديم که اين يک سهم ناچيزي از بازار بين‌المللي فيلم و سينما را نصيب ايران کرده است. موفقيت سينماي ايران در جهان بر تعيين ضرورت‌ها موثر نبوده است مدير عامل بنياد فارابي معتقد است: هر چند سينماي ايران در سال‌هاي گذشته به ويژه در دو دهه اخير دريافت جوايز بازار بين‌المللي و موفقيت‌هاي چشم گير بين المللي را در کارنامه خود به ثبت رسانده است و جوايز مهمي را در جشنواره‌هاي اسکار، کن، برلين و ديگر جشنواره‌هاي معتبر بين المللي به دست آورده و در اين فستيوال‌ها درخشيده است اما نتوانسته بر تغيير نگاه‌ها، توجه به ضرورت سرمايه گذاري و تلاش بيشتر در رساندن سينماي ايران به سطح جهان، موثر باشد. «طي سال‌هاي گذشته تلاشي براي شناسايي مميزه‌هاي خاص سينماي ايران صورت نگرفته است؛ کشورهاي جهان صاحب سينما مميزه‌هاي خاصي را براي فيلم‌هاي کشور خود تعريف کردند اما ما هنوز به اين موضوع نپرداخته ايم. سينماي ايران در سطح جهاني مي‌درخشد در حالي که هنوز نتوانسته‌ايم به عنوان يک کار جامع مميزه‌هاي خاص سينماي ايران را پيدا و بر روي آنها کار کنيم و يا سرمايه گذاران را ترغيب و در بازارهاي بين المللي براي آن تبليغات کنيم؛ شناسايي اين مميزه‌ها براي سينماي ايران بسيار اهميت دارد از اين منظر هم که سينماي ايران در رقابت با ساير سينماهاي موفق در سطح جهان در موضع ضعف قرار گرفته است». از فرصت ورود نسل جوان به جهان استفاده کنيم تابش با اشاره به فعاليت‌هاي بين المللي گسترده نسل جوان فيلمسازان ايراني در دوران حاضر که تمايل بسياري به بازارهاي جهاني و رشد کسب و کارهاي فضاي ديجيتال در سينما نشان مي‌دهند، اين وضعيت را فرصت مهمي در جهاني شدن خواند و افزود: نسل جوان تاکنون ورود بسيار خوبي به سينما داشته است که بايد به طور مناسب هدايت شود. کسب و کارهاي نوپا در سينماي ايران به ويژه در رشد تکنولوژي اينترنتي فرصت‌هايي است که ما نبايد به سادگي از کنار آن‌ها بگذريم و بايد براي آن برنامه ريزي داشته باشيم؛ به عنوان مثال در اسفند ماه سال گذشته تفاهم نامه اي با معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري براي ايجاد مرکز نوآوري و شتاب دهي سينما امضا کرديم و قرار است در اين مرکز تلاش کنيم تا ضعف‌ها شناسايي شوند و براي ساخت فيلم‌هاي جذاب و براي اينکه زنجيره سينما به صورت کامل شکل بگيرد اقدام کنيم؛ به اين معنا که از مرحله ايده، توليد، پيش و بعد از توليد ورود سينماي ايران به بازارهاي مختلف برنامه ريزي کنيم که اميدوارم در نيمه سال جاري بعد از انجام مطالعات اين مرکز و مذاکراتي که با صنوف سينمايي مختلف انجام مي‌شود برنامه‌ها آماده اجرا شوند. سينماي ايران در جهان با جهش مواجه بوده است مديرعامل بنياد فارابي در پاسخ به اين سوال که سينماي ايران چند سال تا جهاني شدن فاصله دارد خاطرنشان کرد: اين يک حرکت بطئي است و به صورت ناگهاني اتفاق نمي‌افتد؛ در ابعاد مختلف وضعيت فعلي سينماي ايران با يک جهش نسبت به گذشته مواجه شده است اما اگر حساب شده در بخش خصوصي و حاکميتي پيش نرويم و اگر نگاه درست به آسيب‌هايي که سينماي ايران را تهديد مي‌کند نداشته باشيم و توجه و برنامه ريزي نکنيم همين روند جهشي نيز ادامه نمي‌يابد و حتي ممکن است رشد آن متوقف شود. توليدکنندگان فقط به سود در توليد فکر مي‌کنند «مسئله‌اي که متاسفانه طي اين سال‌ها به آن توجه نشده اقتصاد سينما است در حالي که ساز و کار اقتصادي زبان هر صنعت، کسب و کار و لازمه فعاليت‌هاي بين‌المللي است اما مدل رايج آن در سينماي ايران در وضعيت موجود فقط مساله سود در توليد است که به عنوان يک آسيب سينماي ما را تهديد مي‌کند؛ بيشتر توليد کنندگان در سينماي ايران چون سود خود را در توليد يک اثر سينمايي مي‌بينند به ابعاد اقتصادي بازار فيلم خود، پخش و بازاريابي، معرفي درست فيلم، ساخت تريلر جذاب از فيلم، فضا سازي در فضاي مجازي يا کسب درآمدهاي جانبي از فيلم فکر نکرده و براي آن برنامه ريزي نمي‌کنند و صرفاً به سود خود در توليد مي‌انديشند که اين يک آسيب جدي است که سينماي ايران را تهديد مي‌کند». وظيفه اصلي نهادهاي حمايتي تسهيل گري است تابش با بيان اين که سينما و فيلم در کشور ما به شکل يک زنجيره ارزش که تخصص‌ها و کسب و کارهاي مختلف را در بر مي‌گيرد به درستي نگاه نشده است، گفت: اگر بخواهيم دقيق‌ تر به موانع جهاني شدن سينماي ايران نگاه کنيم به علت کثرت موضوعات بايد آنها را در چند دسته مختلف طبقه بندي و به طور کلي اين موانع را بررسي کنيم. «در سطح حاکميت، نهادهاي حمايتي سينما طي سال‌هاي گذشته صرفاً برخي از روند‌هاي پيشين را ادامه داده است و وظيفه اصلي که تسهيل گري است را کمتر مورد توجه قرار داده اند و بيشتر به حمايت مستقيم پرداخته اند». وي با تاکيد بر لزوم به روز رساني وظايف اين نهادها، گفت: همين به روز نبودن برخي قوانين در حوزه محصولات سينمايي از ديگر مشکلات سينماي ايران است و اين به روز رساني بايد متناسب با رشد تکنولوژي‌هاي جديد باشد و همچنين بايد براي ابعاد حقوقي نيز فکري جدي شود. تابش با ابراز تاسف از جدي گرفته نشدن «اعتبار جهاني که سينماي ايران طي سالهاي گذشته به دست آورده است و نيز استفاده نشدن راهبردي از اين اعتبار»، گفت: در حالي که هر سينمايي در جهان اگر اين اعتبار را به دست آورده بود مي‌توانست گام‌هاي بسيار بزرگي در اقتصاد جهاني سينما بردارد. بودجه به صنايع خلاقي چون سينما داده نمي‌شود مدير عامل بنياد فارابي معتقد است: در حوزه کلان، بودجه‌اي که دولت به موضوعات زيربنايي به ويژه صنعت در کشور اختصاص مي‌دهد و به شکل کافي به بخش فرهنگ اختصاص پيدا نمي‌کند بنابراين هميشه از يک ضعف در بخش بودجه صنايع خلاق به ويژه سينما رنج مي‌بريم و همچنين در تدوين برنامه‌هاي توسعه اي کشور به ويژه در بخش صادراتي برنامه‌هاي توسعه به سهم بالقوه سينما طي سال‌هاي گذشته به درستي توجه نشده است و توجه کافي در حاکميت به اهميت و سهم سينما در معرفي واقعيت‌هاي ايران در حوزه بين الملل و کسب اعتبار جهاني نسبت به آن وجود ندارد که البته مي‌توانيم آن را جبران کنيم. «در ساختار موجود سينماي ايران در بخش خصوصي مي‌توان به اين نکات اشاره کرد که روحيه کار جمعي و اعتماد متقابل در اصناف سينمايي ما وجود ندارد؛ ما خيلي بلد نيستيم کار جمعي انجام دهيم تا به موفقيت برسيم و در استفاده از فناوري‌هايي که در توليد بايد به کار گرفته شود ضعف داريم و همينطور شناخت اشتباه از سينماي ديجيتال محدود ساختن آن به فرايند توليد از ديگر مشکلات سينماي ايران محسوب مي‌شود». سينماي ديجيتال فقط به معناي توليد آثار نيست تابش در مورد کاربردهاي متنوع سينماي ديجيتال گفت: وقتي از سينماي ديجيتال سخن به ميان مي‌آوريم تصور مي‌کنيم ديجيتال بايد فقط در خدمت توليد باشد در حالي که ديجيتال در بخش پخش و بازاريابي، تبليغات، کسب و کارهاي نوپا و پلت فرم‌ها جديد در فضاي مجازي به ما کمک مي‌کند تا سينما را توسعه دهيم البته ما در اين زمينه نيز داراي ضعف‌هايي هستيم همينطور اين مشکلات در حوزه برنامه ريزي حرفه اي و عملکرد سيستماتيک در بخش خصوصي نيز وجود دارد. «سينماگران ما آشنايي کافي با قواعد بازي در عرصه بين الملل ندارند به عنوان مثال در بازار جشنواره جهاني فيلم فجر سينماگران در بخش بازار شرکت مي‌کنند اما اصول بازي حرفه‌اي در اين فرآيندها را به درستي نياموخته اند». وي مساله ديگر در اين زمينه را کمبود پژوهش‌هاي تخصصي خواند و افزود: اصولاً ما پژوهش‌ها به ويژه پژوهش‌هاي مبتني بر آينده نگري را مورد توجه قرار نمي‌دهيم و در سينما جدي نمي‌گيريم اما اميدوارم با اهتمام سازمان سينمايي و نهادهاي ديگر به مقوله پژوهش‌هاي تخصصي جدي تر نگاه شود، از سوي ديگر مزيت‌هاي رقابتي به درستي شناسايي نشده اند و به تقويت آن‌ها نپرداخته‌ايم در حالي که سينماي ما مزيت‌هاي رقابتي خاص خود را دارد به بازاريابي و تحقيق و توسعه در اين زمينه توجه کافي نشده است و پروژه‌هاي سينمايي عمده بودجه خود را صرف توليد مي‌کنند در حالي که مي‌توان به بخش بازاريابي، تحقيق و توسعه بودجه بهتري را تخصيص داد که طبعاً بر اکران و جهاني شدن فيلم‌ها تاثير مي‌گذارد. ما در رعايت استانداردهاي جهاني فاصله داريم و هنوز درست استانداردها را رعايت نمي‌کنيم. تابش همچنين مشکل ديگر در بخش خصوصي را گزارش‌هاي مالي ارائه شده در بخش سينما دانست و افزود: اين گزارش‌ها شفاف نيست و با يک عدم شفافيت در کسب و کارهاي سينمايي مواجه هستيم.