نگاهي به انتخاب نماينده ايران براي اسکار در دو دهه اخير

انتخاب نماينده ايران براي حضور در اسکار در 24 دوره اخير با حواشي و گفت و شنودهاي مختلفي روبه‌رو بوده و منتقدان و موافقان انتخاب فيلم‌ها، آثار منتخب و نهاد معرفي کننده نماينده ايران به فرهنگستان، اظهارات متفاوتي را در اين باره بيان کرده‌اند. به گزارش روابط عمومي بنياد سينمايي فارابي، انتخاب آثار سينمايي براي معرفي به آکادمي اسکار به شکل منظم و روشمند به منظور رقابت در رشته اسکار بهترين فيلم‌هاي غير انگليسي زبان عمري بيش از دو دهه دارد. در اين ادوار اظهارات بسياري درباره فيلم‌هاي انتخاب شده وجود داشته و بسياري از اهالي سينما گاه بر فيلم‌هاي انتخاب شده نقد داشته و يا انتخاب‌ها را تحسين کردند. در اين ميان برخي نيز همواره پرسش‌هايي را درباره افرادي که نماينده ايران را براي اسکار انتخاب مي‌کنند مطرح کرده و از دوره‌هاي نخست اين پرسش‌ها و گاه نقدها وجود داشته است. همانند انتخاب فيلم‌ها براي جشنواره فيلم فجر و يا برگزيدگان اين رويداد که هر سال منتقدان خود را دارد. در 24 دوره اخير به جز يک دوره، بنياد سينمايي فارابي در اجماع اهالي سينما، فيلم نماينده ايران را براي حضور به اسکار معرفي مي‌کرده است. در عين حال در يک دوره نيز انتخاب نماينده ايران براي اسکار به دور از رعايت قواعد و از سوي مديريت سينمايي وقت اتفاق افتاد و هياتي صوري، فيلم نماينده ايران را براي حضور در اسکار انتخاب کرد. اخيراً اين موضوع مورد طرح است که چرا يک نهاد دولتي بايد نماينده ايران را به اسکار معرفي کند؟ به استناد مقررات فرهنگستان، معرفي فيلم بايد از طريق يک سازمان مورد تاييد، يک کميته انتخاب و يا يک هيات داوري صورت پذيرد که اهالي هنر و صنعت سينما را نيز در بر بگيرد. با توجه به آنکه از آغاز اين روند، فرهنگستان علوم و هنرهاي سينمايي آمريکا با بنياد سينمايي فارابي در مقام سازمان مورد تاييد در ارتباط بوده است، همواره به شکل رسمي از بنياد سينمايي فارابي براي معرفي فيلم ايراني دعوت به عمل آورده و فرم‌ها را براي بنياد ارسال کرده است – حتي در دو موردي که بنياد ميزبان نبوده، فرم‌ها براي بنياد ارسال شده است. حتي اگر به اشتباه و بدون مطالعه اساسنامه، بنياد سينمايي فارابي را يک نهاد دولتي درنظر بگيريم بايد به اين مهم توجه کرد که در بسياري از کشورها از جمله در فرانسه و هند نيز سازمان‌هاي رسمي سينمايي متولي اين امر هستند، ليکن با ترکيبي غالباً دولتي اين انتخاب را انجام مي‌دهند. در صورتي که افرادي که آثار سينماي ايران را در تعامل سازنده بنياد فارابي با خانه سينما و سازمان سينمايي براي اسکار انتخاب مي‌کنند، جزء سينماگران نامي سينماي ايران هستند. رخشان بني‌اعتماد، ملک جهان خزاعي، فاطمه معتمدآريا، عزت‌الله انتظامي، محمد مهدي دادگو، غلامرضا موسوي، علي معلم، امير اثباتي، بهرام دهقاني، جمشيد مشايخي، فرشته طائرپور، عبدالله اسفندياري، کمال تبريزي، عليرضا رئيسيان و... تنها بخشي از افرادي هستند که در همه اين سال‌ها نماينده ايران را براي اسکار انتخاب کردند. اين سينماگران، افرادي حقيقي و نه حقوقي هستند و عموماً به عنوان کارشناس فرهنگي هنري و سينماگر براي برگزيدن نماينده ايران در اسکار در مذاکرات سه جانبه سازمان سينمايي، خانه سينما و بنياد سينمايي فارابي انتخاب مي‌شوند. نگاهي به 24 دوره انتخاب فيلم‌هاي سينمايي براي اسکار که به جز دو دوره به ميزباني بنياد سينمايي فارابي صورت پذيرفته است مي‌تواند به شناخت هرچه بيشتر از ترکيب هيات‌هاي انتخاب و آثار انتخاب شده کمک کند. معرفي فيلم ايراني به آکادمي علوم و هنرهاي سينمايي (اسکار) از طريق تشکيل هيأت انتخاب از سال 1373 تا 1397 عبارت است از: سال 1373 (مراسم اسکار 1995) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: زير درختان زيتون هيات انتخاب: رخشان بني‌اعتماد، ملک جهان خزاعي، فاطمه معتمدآريا، عزت‌الله انتظامي، محمدمهدي دادگو، محمود کلاري، ابراهيم ابراهيمي‌نژاد، محمدحسين حقيقي و عليرضا شجاع‌نوري 1374 (مراسم اسکار 1996) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: بادکنک سفيد هيات انتخاب: دکتر محمد رجبي، تورج منصوري، عليرضا شجاع‌نوري، محمود کلاري، يدالله صمدي، علي‌اکبر قاضي‌نظام، بهرام دهقاني، امير اثباتي، سيروس ابراهيم‌زاده و منوچهر شاهسواري 1376 (مراسم اسکار 1998) | ميزبان: خانه سينما انتخاب فيلم: گبه خارج از روال کميته – اخذ فرم‌ها توسط فيلمساز براي بررسي، برگزاري جلسه‌اي در خانه سينما و اقدام مستقيم از طريق آن نهاد که در نتيجه هيچ مدرک موثقي از نحوه معرفي در سوابق موجود نيست 1377 (مراسم اسکار 1999) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: بچه‌هاي آسمان هيات انتخاب: غلامرضا موسوي، علي معلم، امير اثباتي، بهرام دهقاني، جمشيد مشايخي، تورج منصوري، مهدي سجاده‌چي، کامبيز روشن‌روان و اميراسفندياري 1378 (مراسم اسکار 2000) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: رنگ خدا هيات انتخاب: يدالله صمدي، محمد بزرگ‌نيا، مهدي سجاده‌چي، امير اثباتي، سعيد پورصميمي، بهرام دهقاني، عزيز ساعتي، مسعود بهنام و کامبيز روشن‌روان 1379 (مراسم اسکار 2001) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: زماني براي مستي اسب‌ها هيات انتخاب: فرشته طائرپور، عبدالله اسفندياري، کمال تبريزي، ايرج رامين‌فر، بهرام دهقاني، کامبيز روشن‌روان، نظام کيايي، جهانگير الماسي 1380 (مراسم اسکار 2002) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: باران هيات انتخاب: عليرضا رئيسيان، عليرضا قاسم‌خان، بهروز افخمي، امير اسفندياري، عزت‌الله انتظامي، تورج منصوري، علي معلم، احمدرضا درويش و يدالله صمدي 1381 (مراسم اسکار 2003) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: من ترانه پانزده سال دارم هيات انتخاب: جواد طوسي، فرهاد توحيدي، ابوالحسن داودي، مجيد مجيدي، داود رشيدي، بهروز افخمي، هارون يشاياييان، محمد آلادپوش و امير اسفندياري 1382 (مراسم اسکار 2004) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: نفس عميق هيات انتخاب: ابوالحسن داودي، امير اثباتي، بهرام دهقاني، فريدون جيراني، منوچهر شاهسواري، فرهاد توحيدي و اميراسفندياري 1383 (مراسم اسکار 2005) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: لاک پشت‌ها پرواز مي‌کنند هيات انتخاب: امير اثباتي، امير اسفندياري، فرهاد توحيدي، ابوالحسن داودي، بهرام دهقاني، رسول صدرعاملي، کيانوش عياري، مجيد مجيدي، سيدضياء هاشمي 1384 (مراسم اسکار 2006) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: خيلي دور، خيلي نزديک هيات انتخاب: منوچهر محمدي، سيدضياء هاشمي، محمدعلي نجفي، عليرضا رئيسيان، فرهاد توحيدي، کمال تبريزي، امير اسفندياري، مجتبي راعي و رسول صدرعاملي 1385 (مراسم اسکار 2007) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: کافه ترانزيت هيات انتخاب: رويا تيموريان، مجيد مجيدي، سيروس الوند، امير اسفندياري، محمدرضا سکوت، رضا درستکار، مرتضي شايسته و محمدرضا هنرمند 1386 (مراسم اسکار 2008) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: ميم مثل مادر هيات انتخاب: محمد بزرگ‌نيا، کمال تبريزي، مجتبي راعي، محمدرضا سکوت، عليرضا شجاع‌‎نوري، رسول صدرعاملي، تقي عليقلي‌‎زاده، اکبر نبوي و امير اسفندياري 1387 (مراسم اسکار 2009) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: آواز گنجشک‌ها هيات انتخاب: فاطمه معتمدآريا، رسول صدرعاملي، عليرضا شجاع‌نوري، محمد سرير، محمد داودي، عزيزالله حاجي‌مشهدي، فرهاد توحيدي، محمد بزرگ‌نيا و امير اسفندياري 1388 (مراسم اسکار 2010) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: درباره الي هيات انتخاب: کيانوش عياري، محمد داودي، امير اسفندياري، علي معلم، مرتضي رزاق کريمي، سيدجمال ساداتيان، کمال تبريزي و ايرج تقي‌پور 1389 (مراسم اسکار 2011) | ميزبان: سازمان سينمايي انتخاب فيلم: بدرود بغداد در اين سال، خارج از روال کميته نماينده ايران به اسکار اعلام شد. فيلم از طريق نظارت و ارزشيابي وقت انتخاب شد و سپس تشکيل کميته‌اي صوري در دستور کار قرار گرفت. در نهايت، کپي فيلم در مهلت مقرر ارسال نشد. مضافاً فيلم به دليل تعدد به کارگيري جملات انگليسي نيز با مقررات مطابقت نداشت. هيات انتخاب: سيدضياءالدين‌ دري، سيدناصر هاشم‌زاده، محسن علي‌اکبري، حبيب‌الله کاسه‌ساز، حميد بهمني، ابوالقاسم طالبي، محمد درمنش، علي درفشي و حبيب‌الله بهمني 1390 (مراسم اسکار 2012) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: جدايي نادر از سيمين و موفقيت اين اثر سينمايي در اسکار هيات انتخاب: رويا تيموريان، پوران درخشنده، محمد بزرگ‌نيا، شهرام جعفري‌‌نژاد، محمد داودي، عليرضا شجاع‌نوري، مهدي صباغ‌زاده، رسول صدرعاملي و امير اسفندياري 1391 (مراسم اسکار 2013) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: يه حبه قند انتخاب فيلم «يه حبه قند» و تحريم حضور در اسکار از سوي وزير وقت عليرغم آنکه کليه اقدامات از سوي کميته انتخاب معمول انجام شده بود. هر چند که فرم‌ها و مدارک به دست فرهنگستان رسيده بود، کپي فيلم با ممانعت حوزه هنري ارسال نشد. هيات انتخاب: شهرام اسدي، امير اسفندياري، فريدون جيراني، پوران درخشنده، حسين زندباف، علي شاه حاتمي، حميدرضا صدر، نيکي کريمي و علي معلم 1392 (مراسم اسکار 2014) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: گذشته (و درج نامزدي اين فيلم در مراسم گلدن گلوب به نام ايران) هيات انتخاب: مسعود کيميايي، بهروز افخمي، کمال تبريزي، حسن حسندوست، مسعود رايگان، عليرضا زرين‌دست، حسين معززي‌نيا، امير اسفندياري و فاطمه معتمدآريا 1393 (مراسم اسکار 2015) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: امروز هيات انتخاب: حبيب احمدزاده، امير اسفندياري، احمد اميني، آرش اميني، امين تارخ، ايرج تقي‌پور، پرويز شيخ‌طادي، محمدباقر قهرماني و مجيد ميرفخرايي 1394 (مراسم اسکار 2016) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: محمد رسول الله (ص) هيات انتخاب: محمد بزرگ‌نيا، رسول صدرعاملي، محمدرضا هنرمند، فرشته طائرپور، شادمهر راستين، شهرام جعفري‌نژاد، سيد روح‌الله حسيني، آرش اميني و اميراسفندياري 1395 (مراسم اسکار 2017) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: فروشنده و موفقيت اين فيلم در اسکار هيات انتخاب: محمد بزرگ‌نيا، محمد حيدري، پوران درخشنده، سعيد عقيقي، اميرحسين علم‌الهدي، شهرام مکري، تورج منصوري، اکبر نبوي و امير اسفندياري 1396 (مراسم اسکار 2018) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: نفس هيات انتخاب: سيروس الوند، مجيد انتظامي، محمد بزرگ‌نيا، کمال تبريزي، سيدجمال ساداتيان، رسول صدرعاملي، جواد طوسي، رضا کيانيان و امير اسفندياري 1397 (مراسم اسکار 2019) | ميزبان: بنياد سينمايي فارابي انتخاب فيلم: بدون تاريخ، بدون امضاء هيأت انتخاب: محمد آلادپوش، امين تارخ، فرهاد توحيدي، رامين حيدري فاروقي، محمد مهدي عسگرپور، رائد فريدزاده، آتوسا قلمفرسايي و قاسم قلي پور