علیرضا تابش: حاصلخیزی سرزمین صنعت تصویر کودک و نوجوان برای اهالی کسب و کار

اگر اجازه دهید، گفتگویمان را با این پرسش آغاز کنیم: تعریف شما از سی و دومین دوره جشنواره فیلم کودک و نوجوان چیست؟ این جشنواره چه بود و چه کمکی به سینمای کودک ایران کرد؟

سلام و ممنون از اینکه به همین سرعت به سراغ موضوع اصلی رفتید، پس من هم با همین سرعت و صراحت پاسخ شما را می‏دهم: جشنواره سی و دوم، تلاش کرد آینه راست‏ نمای وضعیت و بضاعت سینمای کودک و نوجوان باشد، و به گمانم مهم‏ترین کمکی هم که به این سینما کرد، همین بود که پس از چندین دوره‏ تصویری بدون روتوش از این سینما ارائه کرد، و البته تلاش کرد آن را در بستر اصلیش، یعنی صنعت تصویر کودک و نوجوان معنا کند.

کمی توضیح شاید بد نباشد

حتما، البته نمی‏دانم این موضوع تا چه حد با رسانه‏ شما همخوانی داشته باشد، به همین دلیل هم تلاش می‏کنم خیلی خلاصه بگویم: سینمای کودک، به دلیل آنکه سالها از سوی دولت حمایت می‏شد، و نیز این جشنواره به این دلیل که تلاش می‏شد از حیثیت و آبروی این سینما حراست کند، دچار تغییر شکل و تنفس مصنوعی شده بود. ما با پدیده‏ فیلمسازان آرشیوی و فیلم‌های سفارشی در جشنواره روبرو بودیم، در برخی دوره‌های دورتر حتی گاهی بیش از ۷۰ درصد از فیلم‌های جشنواره فیلم کودک، از پیش و صرفاً برای جشنواره به فیلمسازان سفارش داده شده بودند، و بلافاصله پس از جشنواره هم در آرشیوها جای می‏گرفتند. اما در دوران جدید سازمان سینمایی، این سیاست کنار گذاشته شد، و تلاش شد ظرفیت واقعی سینمای کودک، و نسبتش با صنعت تصویر کودک و نوجوان احیا شود. برای مشاهده نتایج این سیاست، طبیعتاً بیش از یک سال لازم بود، و به همین دلیل هم دوره‏ سی‏ و دوم جشنواره، تبدیل به آینه‏ سراسرنمایی شد، که ظرفیت‌های واقعی این حوزه را به مخاطبانش نشان دهد، و ما نیز تلاش کردیم کمترین دخل و تصوری در این تصویر نداشته باشیم، تا تبدیل به مرجعی شود برای ارزیابی وضعیت این سینما در سال‌های آینده و البته تصویر موجود، روشنگر نکات پنهان مانده فراوانی شد.

آیا در این روشنگری، نکاتی هم وجود داشت که برای مخاطبان رسانه ‏ما و در حوزه کسب و کار جالب باشد؟

بله! قطعاً! شاید بزرگترین یافته‏ای که ما در این جشنواره به آن دست یافتیم، در همین حوزه بود و آن اینکه، سرزمین صنعت تصویر کودک و نوجوان، برای اهالی کسب و کار می‏تواند سرزمینی حاصلخیز و پربرکت باشد. ما در این دوره از جشنواره، برای نخستین بار خدماتی را تعریف کردیم که می‏ توانست ارزش کسب و کاری سینمای کودک و نوجوان را ارزیابی کند، از تاسیس و راه ‏اندازیِ ویدیو لایبرری، و ایجاد امکان گسترش صادرات صنعت تصویر، تا آنالیز اقتصادی فیلم های راه ‏یافته به بخش مسابقه ‏ملی و راه اندازی بخش وب‏سری به عنوان جوان‏ترین عضو خانواده‏ صنعت تصویر در کودک و نوجوان، همه در این راستا طراحی شدند که فعالان حوزه‏ کسب و کارهای نوظهور و صاحبان سرمایه را متوجه ویژگی های منحصر به فرد صنعت تصویر کودک و نوجوان کنند، و بازخوردهایی که پس از جشنواره به ما می‏رسد، نشان می‏دهد اهالی این حوزه پیام جشنواره را دریافت کرده ‏اند.

بله! پیش از این هم، نگاهی به آمار استفاده‏ کودکان و نوجوانان از محصولات تصویری دیجیتال، این واقعیت را نشان می‏داد، اما آیا بدنه ‏سینمای کودک و نوجوان هم، در این مورد با شما هم‏ عقیده‏ هستند؟ آیا آنها هم این پیام را شنیده‌‏اند؟

حقیقت این است که نمی‏توان از یک کل واحد به اسم بدنه‏ی سینمای کودک و نوجوان سخن گفت، در میان سینماگران کودک و نوجوان، صداها و سلایق مختلفی وجود دارد، که هریک در برخورد با این واقعیت تازه، رویکرد خود را داشته ‏اند. اما برآورد کلی ما این است که سینماگران و اهالی صنعت تصویر در این حوزه، خود نیز به این نتیجه رسیده‏اند که سینمای کودک و نوجوان نیاز به پوست ‏اندازی دارد، و دوران ارتزاق از اموال عمومی، و ساخت فیلم‌های بدون مخاطب و آرشیوی گذشته است. همینکه در میان هفت فیلم راه یافته به بخش مسابقه، تنها یک فیلم با مشارکت (و نه سرمایه‌گذاری کامل) بنیاد سینمایی فارابی ساخته شده بود، و بیش از ۵۰ اثر به بخش وب‏ سری دبیرخانه جشنواره ارسال شدند، نشان می‏دهد که دست‏کم بخشی از بدنه به این واقعیت آگاه شده‏اند.

اما صداهای مخالفی هم شنیده می‌‏شود…

قطعاً همینطور است و انتظار دیگری هم نمی‏توان داشت. بخشی از سینماگران کودک و نوجوان ما، متاسفانه در سنت قبلی رشد کرده‏اند و دیگر انتظار تغییر از آنها داشتن، دست کم به این زودی ممکن نیست. فیلمسازی که بیست سال است فیلم موفقی نساخته و عادت کرده است یک ماه مانده به جشنواره، از نهادهایی مثل بنیاد سینمایی فارابی، پول ساخت فیلمی را بگیرد، و با نیمی از این بودجه فیلمش را بسازد و آرشیو کند، طبیعی است که با این روند مخالف خواهد بود. اما این جریان، امروزه دیگر چندان در اکثریت نیستند، بلکه روز به روز بیشتر به حاشیه می‏روند و جای آنها را کسانی می‏گیرند که هم از کودکان و نوجوانان امروز شناخت بهتری دارند و هم می‏دانند سینما یک هنر-صنعت است که همانقدر که وجه هنری دارد، وجه صنعتی هم دارد و نمی‏تواند فعالیتی ضررده باشد.

و این سود یا عدم ضرر چگونه ممکن است؟

ببینید، بازار صنعت تصویر کودک و نوجوان، بازاری با بیش از ۱۴ میلیون کاربر است، کاربرانی که به شدت به استفاده از محصولات فرهنگی تمایل دارند. آمار میزان استفاده کودکان و نوجوانان از محتوای ویدیویی آنلاین یا آفلاین، حجم استفاده این نسل از بازی‌های ویدیویی، اعم از بازی‌های کنسولی و موبایلی، و اقبال عظیم این نسل از موسیقی، به خوبی نشان می‏دهد چه فرصت طلایی و کم‏نظیری از منظر اقتصادی پیش روی ماست. جامعه سینماگران ما نیز، باید پوست ‏اندازی خود را تکمیل کنند و سوار همین قطار شوند تا از مخاطب خود دور نیفتند، نمی‏توان با بیانیه صادر کردن و پافشاری بر باورها و انتظارات کهنه سه دهه پیش، رویا بافت و از اموال عمومی ارتزاق کرد، خواه به صورت فردی، و خواه به صورت نهادی، دوران استفاده نادرست از اعتبار نهادهای عمومی یا دولتی، برای حیات مصنوعی سینمای کودک و نوجوان گذشته است. امروز، دوران کسانی است که می‏توانند با سینما در دل کودکان و نوجوانان جای گیرند و به زندگی روزمره آنها وارد شوند. تلاشهایی هم در این زمینه صورت گرفته‏اند، ما فیلمسازانی داریم که دیگر به آثار خود، همچون یک فیلم منفرد و مستقل نمی‏نگرند و از ابتدا در قالب‏ دو یا سه‏گانه به آثار خود می‏اندیشند، و البته به نسبت در بازار هم موفق بوده‏اند، اگرچه گاهی شاید در جشنواره‏ ها چندان مورد اقبال هم قرار نگرفته باشند یا از سوی هم ‏صنفانشان سخن درشت شنیده باشند، اما از مسیر درست خود انصراف نداده‏اند. این دست شیوه‌ها، و ایجاد ارتباط میان سینما، و دیگر ارکان صنعت تصویر، و صنایع مجاوری همچون موسیقی، بازی و اسباب‏بازی و کتاب است که می‏‌تواند سودآوری در این حوزه‏ را تضمین کند و همچون همه دنیا سینمای کودک و نوجوان را به جایگاه اصلی خود، که راس هرم خلق ثروت در صنعت تصویر است بازگرداند.

اما عملاً چنین اتفاقی هنوز نیفتاده است…

اما می‏توان نشانه‏های آن را به خوبی دید، البته هنوز مفاهیم بنیادین این نوع نگاه در بین سینماگران نهادینه و رایج نشده است. بخشی از سینماگران ما، حتی تهیه‏ کنندگانمان، مفاهیم بنیادینی همچون برنامه کسب و کار، برنامه مالی، یا سیکل بازگشت سرمایه را نمی‏شناسند، و با مفاهیم اصلی کارآفرینی همچون فرآیند توسعه و منتورینگ ایده، مراکز شتابدهی و نوآوری، کار گروهی و توسعه‏ی کسب و کار بیگانه ‏اند. شاید برایتان جالب باشد بدانید هنوز برخی در سینمای کودک و نوجوان، فیلمنامه را واحد اصلی ساخت فیلم می‏دانند و نگارش فیلمنامه را هم فعالیت فردی می‏دانند و تن به کار گروهی و حضور گروه ‏های خلاق در کنار خود نمی‏دهند. اما سیاستهای جدید سازمان سینمایی، و نیز رویکردهای شخص مدیر این سازمان، و نیز به تبع آن سیاستهای بنیاد سینمایی فارابی، آشکار و واضح است. ما در کنار حمایت از اکران فیلمهای کودک، حمایت از نهادهای مدنی این حوزه و بها دادن به تجربه‏ ی پیشکسوتان، به هیچ رو به دنبال بازگشت به گذشته، خواه دهه‏ های شصت و هفتاد شمسی و خواه پیش یا پس از آن نیستیم. سیاست شفاف‏سازی سازمان سینمایی، عملاً امکان پستونشینی و سرمایه‏ گذاری بر روی پروژه‏ های از پیش شکست خورده را از ما و دیگران گرفته است و به همین دلیل هم، جامعه‏ سینمای کودک و نوجوان، به تدریج به این سمت حرکت خواهند کرد و البته در این حوزه نیازمند کمک و مشورت متخصصان و اهالی کسب و کارهای نوین و کارآفرینی هم خواهیم بود.

اهالی کسب و کارهای نو، در این میان چه کمکی می‏توانند بکنند؟

انتظاری که ما از این عزیزان داریم، کمک به ترویج رویکردهای نو و نگاه‏ های تازه در میان سینماگران کودک و نوجوان است. از سوی دیگر، این زمین حاصلخیز نیاز به معرفی و سرمایه ‏گذاری دارد، ما در حال تلاش برای گشایش مسیر ورود آثار سینمایی به فرابورس و جذب سرمایه ‏های سرگردان در بازار سرمایه هستیم، اما در کنار آن از حضور کارآفرینان و صاحبان سرمایه‏ های مستقل در چارچوب قانون و اصول سیاست شفاف‏سازی در صنعت تصویر کودک و نوجوان حمایت می‏کنیم. این کاری است که از اهالی کسب و کارهای نو برمی ‏آید و ما مشتاق به همکاری در این حوزه ‏ها هستیم و خواهیم بود.

ممنون از وقتی که در اختیارمان گذاشتید، اگر سخنی باقیمانده است بفرمایید.

من هم ممنونم از توجهی که به سینما، به ویژه سینما و صنعت تصویر کودک و نوجوان داشته ‏اید. به عنوان سخن پایانی، می‏توانم این را بگویم که این حوزه، یکی از بالاترین نرخ‏های رشد را در صنایع نرم و هویت‏ساز کشور دارد، و به همین دلیل نیز می‏توانم با اطمینان خاطر، از صاحبان کسب و کار و سرمایه دعوت کنم، به این حوزه ورود کنند و بخشی از تمرکز خود را به آن اختصاص دهند، بنیاد سینمایی فارابی نیز، به عنوان بخشی از سازمان سینمایی کشور، تا حد ممکن و پیش‏بینی شده در قانون، در کنار آنان حضور خواهد داشت.

خبرنگار: شایلی قرائی/ منبع: روزنامه کسب و کار، چهارشنبه ۲۰ شهریور، شماره ۱۷۲۵