فراسوی نیک و بد
کشمکش (نقد) ۱۳ خرداد ۱۳۹۸
پی‌گیری و ردیابی مسیر فیلم‌سازی کلینت ایستوود طی پنج دهه و توجه به مضامین و سیر تکامل شخصیت‌های آثار او و قصه‌هایی که بی‌شباهت به هم نیستند، او را در جایگاه فیلم‌سازی مؤلف می‌نشاند که با آگاهی، مرحله به مرحله دنیای مألوفش...
پی‌گیری و ردیابی مسیر فیلم‌سازی کلینت ایستوود طی پنج دهه و توجه به مضامین و سیر تکامل شخصیت‌های آثار او و قصه‌هایی که بی‌شباهت به هم نیستند، او را در جایگاه فیلم‌سازی مؤلف می‌نشاند که با آگاهی، مرحله به مرحله دنیای مألوفش (و البته نه‌چندان بزرگش) را بنا نهاده و کامل کرده است. در فیلم‌های ایستوود به‌روشنی می‌توان جدا از نشانه‌های مختلفی که دهه‌های گوناگون سینمای آمریکا و تحولات اجتماعی و سیاسی آن را بازنمایی می‌کنند، ردپای تفکر و رویکردی مشخص بر پایه یک جهان‌بینی مبتنی بر انگاره‌های شخصی و زیستی فیلم‌ساز را مشاهده کرد. در مقام بازیگر، ایستوود در معروف‌ترین آثاری که ایفای نقش کرده، از آثار سرجیو لئونه و وسترن‌های اسپاگتی او و به‌خصوص در فیلم‌های دوست صمیمی‌اش یعنی دان سیگل، همواره شمایلی از عدالت‌طلبی از خود به نمایش گذاشته و این ویژگی مهم را در نقش فیلم‌ساز به کاراکتر‌هایش تسری داده است. از نگاهی کلی و دور، در آثار او همواره فاصله‌ای معنادار و شالوده‌ساز میان قانون و برابری و میان برابری و عدالت وجود دارد؛ شکافی که با گذشت زمان به اشکال گوناگون درآمده، اما همواره حضور داشته است. در فیلم‌های او قانون و آموزه‌های برآمده از توده‌های اجتماع و نهادهای مدنی، در جدال با ناهنجاری و جرایم، همواره ناکارآمد هستند. در دنیای ایستوود عدالت همواره فراتر از برابری و مساوات عمل می‌کند و تبدیل به چیزی می‌شود که هسته اصلی آثار او را تشکیل می‌دهد. بازنمایی این خلأ انسانی را شاید بتوان به عنوان اصلی‌ترین مؤلفه کلینت ایستوود تعبیر کرد. در دنیای ذهنی او، اجرای قانون حتی در کامل‌ترین شکل قراردادی‌اش تضمینی برای تحقق عدالت نیست. از نگاه او پیچیدگی‌های روانی شخصیت‌های آثار او علی‌رغم آن‌که عناصری ناهم‌ساز و ناقض قانون‌مداری هستند، نه‌تنها عدالت را از میان نمی‌برند، بلکه به‌روشنی باعث تحقق آن در محدود‌ه‌ای انسانی و اخلاقی می‌شوند. در پیکره آثار ایستوود، تبه‌کاران یک پیکره واحد مبتنی بر کلیشه‌های ذهنی تماشاگر نیستند. او میان گناه‌کاران فیلم‌هایش، تفاوت‌های بنیادینی ایجاد می‌کند که قانون و ابزارهای آن (پلیس‌ها و مأموران امنیتی) را هم به اشتباه می‌اندازد و به همین دلیل است که آن‌ها هیچ‌گاه به‌موقع به داد عدالت نمی‌رسند و انگار همواره چند گام عقب هستند.
