عصاره کاراکترهای افسانه­ای

در نقطه شروع فیلم پیشونی سفید 3، مخاطب چنان‌چه دو قسمت قبلی این مجموعه را تماشا نکرده باشد، با هیچ‌یک از شخصیت‌ها آشنایی ندارد و قصه آن‌ها را از قبل نمی­داند، بنابراین در همان ابتدا سردرگم می­شود و احساس می­کند بخشی از فیلم را از دست داده است. داستان فیلم از جایی آغاز می­شود که باباسالار (محمدرضا شریفی‌نیا) قصد ترک دخترش، پیشونی سفید (ترلان پروانه)، را دارد و او را به مادرش، عفریته (لیلا اوتادی)، می­سپارد. پیشونی سفید 3 در مواجهه اول ما را به یاد کهن‌الگوی مادر بدجنس و پدر مهربان اما بی‌کفایت داستان‌های پریان چون سفیدبرفی می­اندازد و با وام‌داری از پیش‌زمینه ذهنی ما، کنجکاومان می­کند که قصه پیشونی سفید را دنبال کنیم.

در ادامه شخصیت­های گرگ و روباه (امیر غفارمنش و هومن حاجی عبداللهی) معرفی می­شوند. این دو شخصیت با وجود آن‌که کارکرد دراماتیکی در روند پیرنگ ندارند، اما بار شوخی­ها و قسمت موزیکال فیلم را به دوش می­کشند. فیلمنامه­نویس با این دو کاراکتر کوشیده کم‌جانی قصه را با شوخی­های بانمکی که میان این دو شکل می­گیرد، پر کند و اتفاقاً به موفقیت دست پیدا می­کند. پس از آن با میمون پنجه‌طلا (ارسلان قاسمی) آشنا می­شویم که همه حرکات و رفتارش شبیه تارزان است. تا به این‌جای کار عده‌ای برآنند تا پیشونی سفید را دستگیر کنند و برای اختاپوس ببرند و عده‌ای درصدد نجات اویند. در این میان گاهی گرگ و روباه نیز آوازی برای کودکان سر می­دهند. اما نقطه عطف اول پیرنگ یعنی تصمیم پیشونی سفید برای تسلیم خود به اختاپوس برای نجات پدر و مادرش از طلسم دیر اتفاق می­افتد. پس از این تغییر روند، فیلمنامه تکانی به خود می­دهد و دوباره مخاطب را به تماشای ادامه فیلم فرا می­خواند، اما پس از آن با ورود پیشونی سفید به قصر اختاپوس و تماشای رقص­های آیینی، همین هیجان اندک هم از بین می­رود و تلاش­های پنجه طلا برای نجات پیشونی سفید نیز ما را راضی نگه نمی­دارد. این عدم جذابیت داستان برای مخاطب کودک و بزرگ‌سال در جایی که پیر استاد (سیدجواد هاشمی) به یک‌باره و ناگهانی یاد این موضوع می­افتد که اگر پیشونی سفید عصاره تن خودش را بخورد، از مرگ نجات پیدا می­کند، تکمیل می­شود و داستان به همین سادگی حل‌وفصل می­شود. شخصیت پیر استاد هم به جای آن‌که یک حامی تمام‌عیار برای پیشونی سفید باشد، یک شخصیت تحمیلی به قصه است و وظیفه دارد با شهودش گره­های داستان را بدون منطق دراماتیک جهان فیلمنامه باز کند.

آهوی پیشونی سفید نام خود را وام‌دار افسانه ماه پیشونی است. گرگ و روباه یادآور گربه نره و روباه مکار داستان پینوکیو هستند. چهره­پردازی شخصیت بل­بله (پژمان بازغی) که ترکیبی از قهرمان دو فیلم آلیس در سرزمین عجایب و چارلی و کارخانه شکلات‌سازی است. میمون پنجه‌طلا وام‌دار قصه تارزان است و پیر استاد کاملاً کپی‌شده از شخصیت دامبلدور در مجموعه فیلم­های هری پاتر است. در این شباهت‌های آگاهانه و استفاده از آن‌ها در فیلم آن‌قدر اغراق شده که مخاطب کودک را در دنیایی سردرگم از شخصیت­های دوست‌داشتنی‌اش رها می­کند و هیچ ویژگی یا داستان بارزی به این شخصیت‌ها اضافه نمی­کند. علاوه بر این باید پرسید فیلمنامه‌نویس چه استفاده­ای از شخصیت‌های شناخته‌شده سینمای کودک کرده است؟ به بیانی، اگر به جای کاراکترهای آشنا، از شخصیت­هایی ناآشنا استفاده می­شد، آیا خللی به درام وارد می­آمد؟! پاسخ خیر است و به همین دلیل کودک که نمونه بهتر این کاراکترها را در نمونه­های غربی دیده، مرعوب این کاراکترها نمی­شود.

در انتها می­توان گفت که فیلم در صحنه‌پردازی و گریم و جذابیت‌های بصری کاملاً موفق عمل کرده است، اما آن‌قدر شیفته این عناصر غیرفیلمنامه­ای شده، که اصل قصه‌گویی در سینمای کودک را از خاطر برده است و برای پر کردن چاله فیلمنامه آن‌قدر شخصیت­های متنوع به داستان اضافه کرده که حتی شخصیت­های شناسنامه­دار و آشنا نیز نمی­توانند بار نبود عناصر دراماتیک را پر کنند.

سه­گانه پیشونی سفید، به جای- یا در کنار- کپی­برداری از شخصیت­های محبوب می­توانست با استفاده به­جا از الگوهای قصه­های پریان کم‌کاری این چند سال در ژانر کودک را جبران کند، اما عدم تسلط نویسنده بر تکنیک و حتی کلیشه­های فیلمنامه­نویسی، فیلم را به یک فرصت سوخته در سینمای ایران تبدیل کرده است.