جاه‌طلبی تاریخی

«بهشت تبهکاران» تازه‌ترین ساخته مسعود جعفری جوزانی، تلاشی جاه‌طلبانه برای بازخوانی یکی از پرونده‌های پیچیده و کمتر روایت‌شده تاریخ معاصر ایران است؛ تلاشی که در عین برخورداری از ظرفیت‌های دراماتیک قابل توجه، در اجرا با چالش‌هایی مواجه می‌شود که مانع از تحقق کامل پتانسیل‌های آن شده است. جوزانی که پیش‌تر نیز علاقه و تسلط خود بر روایت‌های تاریخی را در آثاری چون «در مسیر تندباد» و «در چشم باد» نشان داده، این‌بار به سراغ ماجرای قتل احمد دهقان در دهه ۲۰ خورشیدی رفته است؛ دوره‌ای پرالتهاب که فضای مناسبی برای خلق درامی سیاسی-اجتماعی را فراهم می‌کند.

یادداشت‌ها ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۵

نشست نقد و بررسی کتاب ابن سینا برگزار می شود

نشست نقد و بررسی کتاب ابن سینا از مجموعه تاریخ و ادبیات ایران عصر فردا سوم مهرماه برگزار می شود.

ادامه خبر

یادداشت‌ها ۲ مهر ۱۳۹۸

از سينما تا صنعت تصوير

عليرضا تابش- بنياد سينمايي فارابي در مقام بازوي اجرايي سازمان سينمايي، بخشي از زنجيره سازمان‌هايي است که وظيفه مديريت و تنظيم فضاي عمومي صنعت سينما را عهده‌ دار هستند و از همين رو، چه بسا تحليل و فهم کنش?هاي اين نهاد بدون توجه به روندهاي «مجموع بازيگران اين‌ زنجيره» و بويژه سياست‌هاي اعلامي از سوي سازمان سينمايي، چندان موجه نباشد. اما از سوي ديگر بنياد فارابي به‌عنوان نقطه تلاقي مديريت فرهنگي سينما و فيلمسازان و هنرمندان، موقعيت ممتازي است که سرشت راهبردي اين نهاد را برجسته مي‌سازد و به آن جايگاهي ويژه مي‌بخشد. برخي از تدابير و فعاليت‌هاي صورت گرفته در سال گذشته و در اين راستا را مي‌توان در موارد زير خلاصه کرد: 1) ايجاد تحول ساختاري در بنياد سينمايي فارابي، بازتعريف نقش‌ها و تلاش براي چابک و کوچک‌سازي اين نهاد براي بيشينه ساختن انعطاف سازماني و آمادگي براي پذيرش گونه‌هاي نوظهور تصويري، نخستين و ضروري‌ترين گام در اين مسير بود که با طراحي ساختار جديد به تحقق رسيد. 2) استاندارد‌سازي و تنقيح آيين‌نامه‌هاي حمايتي، تأسيس سامانه هوشمند دريافت طرح و فيلمنامه، بازتعريف نقش شوراها، از مرجع تأييد يا رد آثار، به مرکزي براي منتورينگ بهينه‌سازي و ايجاد ظرفيت براي طرح‌هاي رسيده و بالاخره ارائه خدمات توسعه و مديريت ابعاد کسب و کارهاي محتوا محور، گام بعدي در مسير تحول و نوسازي بنياد بود که برداشته شد. 3) اصلاح و به روزرساني پايپ‌لاين توليد آثار سينمايي، طراحي مرحله « پيش توليد» براي نمونه‌سازي و تعيين مقياس آثار سينمايي و آغاز تلاش‌ها براي ترويج مفاهيم کسب و کاري در ميان سينماگران، نقش مهمي در توسعه و تصويب آثار قابل قبول در سال گذشته داشت. 4) و بالاخره مهم‌ترين گام در سال گذشته، پرهيز از افتادن به ورطه «منحني لبخند» و سرمايه‌گذاري بي‌رويه در حوزه توليد و غفلت از دو سوي ديگر ماجرا، يعني حلقه‌ تحقيق و توسعه، پيش از توليد و تلاش براي ساماندهي نظام اکران پس از توليد بود. توزيع حساب‌شده منابع موجود براي متعادل‌سازي نمودار توزيع ثروت، رويدادي مهم و اصولي است که گام‌هاي اصلي براي نيل به آن در بنياد سينمايي فارابي برداشته شده است. اما همه آنچه گفتيم و سياهه بلندبالاي فعاليت‌هاي بنياد که اندک فرصت، ما را از ذکر تک‌تک آنها ناتوان مي‌سازد، در پرتو تصوير و چشم‌اندازي کلي قابل فهم است که مي‌توان آن را‌ گذار از «صنعت سينما» همچون کلي منفرد و مجزا به «صنعت تصوير» به‌عنوان قلمرويي واحد دانست‌. اين مفهوم و موقعيت جديد که متضمن فرض پيوندهاي وثيق ميان سينما و ديگر ارکان صنعت تصوير (از تلويزيون تا وب‌سري) است، معنا و چشم‌انداز آثار سينمايي را تغيير داده و نقشي نو براي اين هنر تعريف مي‌کند. نيل به چنين چشم‌اندازي، اگرچه دشوار است، به‌هيچ رو از نگاه ما ناممکن نيست و به همين دليل نيز در سال پيش رو تلاش خواهيم کرد گام‌هايي هرچند کوچک به‌سمت اين چشم‌انداز کلي، برداريم. منبع: ايران آنلاين، شماره 496833، چهارشنبه 6 شهريور 1398

ادامه خبر

یادداشت‌ها ۶ شهریور ۱۳۹۸

«راه سوم» پيش روي سينماي ايران

«عليرضا تابش» مديرعامل بنياد سينمايي فارابي- مساله‏‌ي «فرهنگ دولتي-فاخر» و تقابل آن با «هنر مردمي-سخيف»، بر خلاف تصوّر عموم، ريشه‏‌اي عميق‌تر از سال‌ها و دهه‌‏هاي اخير دارد. سينما در کشور ما سابقه‌اي نزديک به صد و بيست سال دارد و با نگاهي به تحولات روابط حاکميت و صنعت سينما طي دهه‌هاي پيشين در مي‌يابيم که تمايل دولت ايراني به مداخله و تصدي‏‌گري در حوزه‌‏ي فرهنگ، به ويژه فرهنگ مدرن را مي‏‌توان تا سال‌هايي بسيار دورتر، شايد از عصر ناصري، ريشه‏‌يابي کرد. سنتي با قدمتي بيش از يک قرن که محوري واحد دارد: «دولت مي‏‌تواند با تصدي‏‌گري امور فرهنگي، علاوه بر حفظ و کنترل اوضاع، فرهنگ را از انحطاط و در غلتيدن به ابتذال محافظت کند». از ديگر سو مخالفت با اين امر و تلاش براي استقلال کامل از حاکميت نيز، از سوي برخي از هنرمندان و روشنفکران سابقه و تاريخي به همين قدمت دارد و از اين منظر مي‏‌توان مناقشه بر سر صحت و مفيد بودن حضور دولت در عرصه‏‌ي فرهنگ را، مناقشه‏‌اي تاريخي و متناظر بر فرآيند تجدد در کشورمان دانست. در سال‌هاي اخير و با پررنگ‏‌تر شدن حضور بخش خصوصي و حضور سرمايه‏‌هاي سرگردان در حوزه‏‌ي توليد آثار سينمايي و نمايش خانگي، به نظر مي‏‌رسد اين مناقشه‏‌ي تاريخي، اين بار به شکلي ديگر سربرآورده است. هجوم سرمايه‏‌گذاران به نوع خاصي از آثار سينمايي، تصويري، اعمال نفوذ اثبات‏‌نشده‏‌ي صاحبان قدرتمند سرمايه در فرآيند اکران و توزيع امکانات سينمايي و به حاشيه‏ رفتن برخي ديگر از ژانرهاي سينمايي که همواره توليد‏کننده‏‌ي آثار شاخص سينمايي بوده‏‌اند، باعث شده است بار ديگر دو سر طيف، در برابر يکديگر صف‏‌آرايي کنند. از يکسو برخي دولت را موظف به حراست از فرهنگ بدانند و از سازمان سينمايي و بنياد سينمايي فارابي انتظار مداخله‏‌ي بيشتر و تصدي‏‌گري توليد سينمايي را داشته باشند و از سوي ديگر، برخي با اشاره به رونق نسبي بازار سينما، پس از ورود سرمايه‏‌هاي بخش خصوصي و موفقيت تجاري فيلم‌هاي «گونه‏‌ي کمدي سبک» در بازار ايران، بر عکس از بنياد سينمايي فارابي انتظار داشته باشند پا پس بکشد و تنها به امر نظارت بر بازار آزاد و حراست از حقوق بخش خصوصي اهتمام داشته باشد. اما پرسشي که شايد بتوان در اين مناقشه بتواند افق جديدي را بگشايد اين پرسش است که آيا تنها امکانات موجود بخش حاکميتي، براي مداخله در سينما، منحصر به همين دو گزينه مي‏‌شود؟ آيا نمي‏‌توان به گزينه‏‌ي ديگري انديشيد که نه تنها به اين مناقشه‏‌‌ي به نظر نخ‏نما شده و تکراري، در فضاي سينماي کشور پايان دهد، بلکه تبديل به الگويي شود که بتوان آن را در حوزه‏‌هاي ديگرِ فرهنگ، از کتاب تا موسيقي، نيز تکرار کرد؟ پاسخ ما به اين پرسش، در بنياد سينمايي فارابي مثبت است؛ چرا که در شرايط کنوني، با ظهور بازارهاي نوظهور و مفاهيم جديد در حوزه‏‌ي کارآفريني، ما با شرايط و انتخاب‌هايي مواجهيم که شايد در صد سال گذشته، شرايط وقوع آنها هيچگاه فراهم نبوده است به همين جهت نيز در اين موقعيت جديد، مي‏‌توان آرايش گفتماني جديدي را طراحي کرد که نقش بخش حاکميتي در آن شفاف‎تر و مناسبات و حقوق بخش خصوصي در آن محافظت شده‌تر باشد‌ و در عين حال، بازار سينماي ايران نيز از آسيب‌هايي که هم‏‌اکنون بسياري از دغدغه‏‌مندان اين حوزه را نگران کرده است، در امان نگاه داشت. ترکيبي از امکانات فراهم آمده در فناوري‌هاي نوظهور، بلوغ و رشد اميدوارکننده‏‌ي بازار فرهنگ و مجموعه‏‌ي صنايع فرهنگي مجاور سينما و توليد و رواج مفاهيم و ادبيات کارآفريني، در نهايت ما را به کليدواژه‏‌ي «تسهيلگري»، در مقابل «تصدي‏‌گري»، به عنوان راه حلي براي تعريف نقش دستگاه‏‌هاي حاکميتي در سينماي ايران مي‏‌رساند. نقشي نو، ذيل برنامه‌هاي سازمان سينمايي که مي‏تواند بنياد سينمايي فارابي، در مقام بازوي اجرايي سياست‌هاي حاکميتي دولت جمهوري اسلامي ايران به عهده بگيرد. اين نقش جديد را مي‏‌توان به صورت خلاصه، تلاش براي تسهيل روابط ميان صاحبان ايده و اثر، هنرمندان، کارآفرينان و صاحبان سرمايه، در جهت تامين عدالت توزيعي ميان گونه‏‌هاي مختلف هنري، ارتقاي سطح کيفي و کمي سينماي ايران و در عين حال تلاش براي بهينه‏‏‌سازي سودآوري اقتصادي، در عين حفظ کيفيت هنري آثار دانست. ايفاي نقش تسهيلگري، به جاي تصدي‏‌گري از سوي بنياد سينمايي فارابي، دست‏‌کم مي‏‌تواند در ميان مدت، آثار و فوايد فراواني را حاصل جامعه‏‌ي هنري کند. از جمله‏‌ي اين پيامدها مي‏‌توان به ترويج ادبيات کسب و کاري، و مفاهيم کارآفريني در جامعه‏‌ي هنري، پيوند ميان‏ سينما، به عنوان يک هنر-صنعت و دست‏‌کم بيست شاخه و رشته‏‌ي صنعتي مجاور، خلق ثروت و رونق واقعي توليد ملي در حوزه‏‌ي فناوري‏‌هاي نرم و هويت‏‌ساز و ايجاد پيوند ارگانيک ميان سينما و بدنه‏‌ي مخاطبان، در عين حمايت از گونه‏‌هاي فاخر سينمايي و حفظ و ارتقاي ارزش‌هاي فرهنگي سينماي ايران دانست. «راه سوم» پيش روي سينماي ايران است و اين رويکرد را شايد بتوان قدمي نو در راه بلوغ و شکوفايي سينماي ايران دانست، قدمي که هم‏ اکنون مقدمات آن در بنياد سينمايي فارابي برداشته شده و بيش از هميشه نيازمند همياري و فهم متقابل از سوي جامعه‏ي هنري سينماي ايران، فعالان صنفي اين حوزه، کارآفرينان و نهادهاي حاکميتي پشتيباني کارآفريني و رونق توليد ملي در کشور و چه بسا از همه مهمتر، فعالان علاقه‏‌مند به سينما در بخش خصوصي است. چرا که بدون ايجاد اين تفاهم و همدلي، برداشتن قدم‌هايي بلند از اين دست، بسيار دشوار خواهد بود. منبع: روزنامه اعتماد، شماره 4389، شنبه 25 خرداد 1398

ادامه خبر

یادداشت‌ها ۲۵ خرداد ۱۳۹۸

فراسوی نیک و بد

پی‌گیری و ردیابی مسیر فیلم‌سازی کلینت ایستوود طی پنج دهه و توجه به مضامین و سیر تکامل شخصیت‌های آثار او و قصه‌هایی که بی‌شباهت به هم نیستند، او را در جایگاه فیلم‌سازی مؤلف می‌نشاند که با آگاهی، مرحله به مرحله دنیای مألوفش (و البته نه‌چندان بزرگش) را بنا نهاده و کامل کرده است. در فیلم‌های ایستوود به‌روشنی می‌توان جدا از نشانه‌های مختلفی که دهه‌های گوناگون سینمای آمریکا و تحولات اجتماعی و سیاسی آن را بازنمایی می‌کنند، ردپای تفکر و رویکردی مشخص بر پایه‌ یک جهان‌بینی مبتنی بر انگاره‌های شخصی و زیستی فیلم‌ساز را مشاهده کرد. در مقام بازیگر، ایستوود در معروف‌ترین آثاری که ایفای نقش کرده، از آثار سرجیو لئونه و وسترن‌های اسپاگتی او و به‌خصوص در فیلم‌های دوست صمیمی‌اش یعنی دان سیگل، همواره شمایلی از عدالت‌طلبی از خود به نمایش گذاشته و این ویژگی مهم را در نقش فیلم‌ساز به کاراکتر‌هایش تسری داده است. از نگاهی کلی و دور، در آثار او همواره فاصله‌ای معنادار و شالوده‌ساز میان قانون و برابری و میان برابری و عدالت وجود دارد؛ شکافی که با گذشت زمان به اشکال گوناگون درآمده، اما همواره حضور داشته است. در فیلم‌های او قانون و آموزه‌های برآمده از توده‌های اجتماع و نهادهای مدنی، در جدال با ناهنجاری و جرایم، همواره ناکارآمد هستند. در دنیای ایستوود عدالت همواره فراتر از برابری و مساوات عمل می‌کند و تبدیل به چیزی می‌شود که هسته‌ اصلی آثار او را تشکیل می‌دهد. بازنمایی این خلأ انسانی را شاید بتوان به عنوان اصلی‌ترین مؤلفه کلینت ایستوود تعبیر کرد. در دنیای ذهنی او، اجرای قانون حتی در کامل‌ترین شکل قراردادی‌اش تضمینی برای تحقق عدالت نیست. از نگاه او پیچیدگی‌های روانی شخصیت‌های آثار او علی‌رغم آن‌که عناصری ناهم‌ساز و ناقض قانون‌مداری هستند، نه‌تنها عدالت را از میان نمی‌برند، بلکه به‌روشنی باعث تحقق آن در محدود‌ه‌ای انسانی و اخلاقی می‌شوند. در پیکره‌ آثار ایستوود، تبه‌کاران یک پیکره‌ واحد مبتنی بر کلیشه‌های ذهنی تماشاگر نیستند. او میان گناه‌کاران فیلم‌هایش، تفاوت‌های بنیادینی ایجاد می‌کند که قانون و ابزارهای آن (پلیس‌ها و مأموران امنیتی) را هم به اشتباه می‌اندازد و به همین دلیل است که آن‌ها هیچ‌گاه به‌موقع به داد عدالت نمی‌رسند و انگار همواره چند گام عقب هستند. **بچه اشتباهی**، **دنیای بی‌نقص**، **رودخانه‌ مرموز**، **نابخشوده**، **جرم واقعی** و **قدرت کامل** نمونه‌های آشکاری از این رویکرد به شمار می‌روند.

ادامه خبر

کش‎مکش (نقد) ۱۳ خرداد ۱۳۹۸

جاه‌طلبی تاریخی

نشست نقد و بررسی کتاب ابن سینا برگزار می شود

فارابی از جانبازان تجلیل کرد/ نقش سینما در انتقال فرهنگ ایثار

اختلال در سامانه سازمان هدفمندی یارانه‌ها

اختلال در سامانه هدفمندی یارانه‌ها

«زمان ایستاده بود» فردا نقد می‌شود

از سينما تا صنعت تصوير

«راه سوم» پيش روي سينماي ايران

فراسوی نیک و بد

زیستن در جهانِ انتزاعی

آیا تو نیز آشنایی چون من با رنجِ لذتناک؟

تماس با ما

پیوندها